Franse kiezer valt voor bescheidenheid

PARIJS - Het 'nieuwe elan' is verdwenen in het hoofdkwartier van de RPR en UDF, de twee Franse regeringspartijen die zondag door de kiezer in een eerste verkiezingsronde op hun plaats zijn gewezen.

De wonden worden gelikt aan de Parijse Avenue George V. Hoe nu verder in deze korte week, hoe kunnen we alsnog links van een overwinning afhouden komende zondag? Alain Juppé, de premier die de campagne leidde, heeft de handdoek in de ring gegooid en wijst naar de president. “Jacques Chirac zal beslissen. Hij zal een verstandige keuze doen.”

In het campagnebureau is alle hoop gevestigd op de interventie van de president zelf om de 'verdwaalde' Franse kiezer weer op het recht(s)e pad te krijgen. Vanavond zal Chirac zich via de televisie tot de Franse bevolking richten. Met 36 procent van de stemmen voor de neo-gaullistische RPR, de liberale UDF en kleine rechtse partijen die de regering steunen is het laagste niveau voor rechts bereikt sinds het begin van de Vijfde Republiek. De Franse kiezer gaf daarentegen links (socialisten, communisten, divers links en groenen) 44 procent van de stemmen.

De eerste verkiezingsronde was niet meer dan een schifting onder ruim 6200 kandidaten voor 577 zetels in de Assemblée Nationale: zo'n 5000 kandidaten zijn afgevallen. Slechts 12 kandidaten hebben in hun kiesdistrict een overwinning van 50 procent of meer behaald en zijn al zeker van een plek in de Assemblée. Duidelijk werd dat de meerderheid van de Fransen de buik meer dan vol had van de regering Juppé. De stemming was een signaal aan Chirac: met deze premier en deze regering willen we niet verder.

Juppé heeft daarop gisteravond zelf de consequentie van de stemming in de eerste ronde getrokken en wenst niet meer terug te keren als eerste minister. Om de kiezer binnen enkele dagen weer in zijn eigen kamp te krijgen moet Chirac nu met klinkende namen komen, van politici die beter in de markt liggen dan Juppé.

Het dagblad Le Figaro, steunpilaar van de (voormalige?) rechtse meerderheid, probeert in zijn commentaar de moed er nog in te houden. De Fransen hebben rechts, dat zich al favoriet voelde, een harde les geleerd. Maar komende zondag zullen zij zich bedenken, schrijft commentator Giesbert. Hij herinnert eraan dat vaker in de geschiedenis in een tweede ronde anders werd gestemd. “We moeten altijd eerste rondes wantrouwen. Ze zijn als uitbarstingen van woede of demonstraties van vriendschap. Ze leiden niet tot gevolgen. Ze zijn bedrieglijk.” De eerste ronde is een boodschap, de tweede een 'vote utile', een nuttige stem.

De les is inderdaad hard aangekomen aan de Avenue George V. Bescheidenheid, nederigheid, minder arrogantie is het motto voor deze week. De leuze een 'nieuw elan' met Juppé was wellicht toch niet zo goed gekozen. Meer van hetzelfde met Juppé, dacht de kiezer.

Het nieuwe elan zit aan de zijde van de oppositie, in de ploeg van Lionel Jospin. De leider van de Parti Socialiste heeft zich de afgelopen weken wél bescheiden opgesteld. En dat heeft gewerkt bij de Franse kiezers die genoeg hebben van de arrogantie van de machthebbers en snakken naar integere regeerders. Ook nu, na de opvallende overwinning in de eerste ronde, mag er geen enkele sprake zijn van 'triomfalisme', luidt het consigne van Jospin aan zijn campagnevoerders. Zelf gaf hij zondag het voorbeeld met een uiterst sobere toespraak in zijn thuisbasis Cintegabelle (Haute Garonne). PS-woordvoerder François Hollande vertaalt de stemming als volgt: “We gaan winnen, maar mogen het niet zeggen.”

Maar hoe de uitslag ook valt komende zondag, Lionel Jospin kan er zeker van zijn dat hij met een aanzienlijk groter aantal afgevaardigden in de Assemblée Nationale zal zitten dan nu het geval is. Nu bezet de gehele oppositie slechts 20 procent van de zetels en heeft de PS slechts 63 van de 577 zetels. De computervoorspellingen geven de PS nu de overwinning in 240 tot 280 kiesdistricten in de tweede ronde en daarmee even zoveel zetels in de nieuwe Kamer.

Een partij met een aanzienlijk potentieel aan kiezers is het Front National. Ruim 15 procent van de Fransen bracht zijn stem uit op een van de kandidaten van deze nationalistische en racistische partij. Met een proportioneel kiessysteem zou het FN goed zijn voor 77 zetels in de Assemblée, maar op zetels kan de partij van Jean-Marie Le Pen nu nauwelijks rekenen. Hooguit drie, wordt door de deskundigen van de opiniebureaus voorspeld. In 133 kiesdistricten is het FN nog in de race.

Jean-Marie Le Chevallier, de burgemeester van Toulon, maakt een goede kans op een overwinning in zijn district en ook 'partijideoloog' Bruno Mégret is kansrijk in het district, waaronder Vitrolles en Marignane (bij Marseille) vallen. Het Front is sterk vertegenwoordigd in de Elzas en Lotharingen, in Dreux en Mantes la Jolie (niet ver van Parijs) en in de zuidelijke streken die grenzen aan de Middellandse Zee. In enkele districten zullen rechts en links mogelijk de handen ineenslaan om het FN van een overwinning af te houden.

Het Front National heeft wel moed geput uit de eerste ronde. Gebleken is dat de partij niet afhankelijk is van Jean-Marie Le Pen alleen. FN-kandidaten waren in staat in hun district aanzienlijke percentages te behalen. Een woordvoerder van het FN: “Het toont dat de partij op veel plaatsen goed geworteld is, dat zij ook kan bestaan 'na Le Pen'.”

En Le Pen zelf gisteravond voor de Franse radio: “Ik ben sterfelijk. Ik ben blij dat mijn partij, mijn levenswerk ook na mijn dood nog zal voortbestaan.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden