Franse immigranten zitten in beklaagdenbank

PARIJS, AMSTERDAM - Khaled Kelkal, de Algerijn die vorige week vrijdag werd doodgeschoten door de politie, wordt vandaag bij Lyon begraven. De plechtigheid zal ongetwijfeld tot emotionele taferelen leiden. De Franse politie houdt opnieuw rekening met rellen.

“Als een hond” werd Kelkal vermoord, zeggen zijn vrienden en duizenden met hen in koor. Zijn dood kwam op een moment dat de emoties al hoog waren opgelopen. In de buitenwijken van grote steden, waar veel immigranten leven, is de haat onder jongeren tegen het gezag en de overheid toegenomen. En daarnaast is het wantrouwen van de Franse bevolking ten opzichte van immigranten en het islamitische geloof groter dan ooit.

De bomaanslagen deze zomer hebben de Fransen argwanend gemaakt. Iedere Noordafrikaan of persoon die enige gelijkenis met een beur (benaming voor bewoners uit de Mahreb) vertoont werd een verdachte. En in de banlieu van steden als Parijs, Lyon, Marseille, Toulon hebben de razzia's in de speurtocht naar de dader(s) van de aanslagen gezorgd voor angst. Bewoners blijven liever thuis uit vrees dat zij op straat hun identiteitspapieren moeten tonen en verhoord of zelfs opgepakt zullen worden.

En daar is de liquidatie door de politie van de belangrijkste verdachte van de aanslagen nog bijgekomen. Khaled Kelkal, die werd neergemaaid door een salvo van kogels is nu een soort martelaar voor veel jongeren uit immigrantengezinnen. Ze zagen de 24-jarige Algerijn uit Vaulx-en-Velin nabij Lyon, op wie door een politiemacht van 25 000 man jacht werd gemaakt, al voordat hij werd doodgeschoten als hun idool - al was het maar omdat zij dezelfde achtergrond hebben en ook voortdurend werden gecontroleerd door de gendarme.

Meer dan 800 000 Fransen - vooral uit immigrantenfamilies en in de leeftijdklasse tussen de 16 en 40 jaar - moesten de afgelopen maanden in de jacht op terroristen hun papieren tonen. Een deel werd verhoord of korte tijd vastgehouden, zo'n 200 zitten nog achter de tralies.

Door al het geweld en de achterdocht voelt de islamitische gemeenschap van zo'n 3 miljoen zielen (Frankrijk telt 55 miljoen inwoners) zich in de hoek gedrukt. De haat en de angst voor alles wat maar islamitisch is zagen zij sinds de aanslag op de metro onder Boulevard St Michel in juli toenemen.

In haar kantoortje bij het Parijse metrostation Stalingrad zegt Delphine Battho, woordvoerster van SOS-Racisme, de beweging die zich tegen alle vormen van racisme in Frankrijk keert, dat de woede over de zes aanslagen die zeven doden en 130 gewonden vergden, te gemakkelijk samenging met een veroordeling van de islamitische gemeenschap. Battho zegt dat de meeste islamieten net zo woedend over de aanslagen waren, maar door de publieke opinie in de hoek van de daders werden gezet. “Ook SOS-Racisme zelf werd het doelwit van haat.”

De racistische uitingen zijn volgens Battho toegenomen. Het extreem-rechtse Front national hoefde daar geen enkele bijdrage voor te leveren, de aanhangers van Jean-Marie Le Pen konden met de armen over elkaar toekijken hoe de politie de ene na de andere immigrant aanhield en om papieren vroeg.

Volgens Battho greep de politie de aanslagen aan om meteen allerlei andere zaakjes op te knappen. De handel in valse papieren en wapens en een speurtocht naar illegalen werden gelijk meegenomen met de zoektocht naar de terroristen. In andere omstandigheden zou veel kritiek zijn losgebarsten op het gedrag van de politie, maar nu met het gevoel van onveiligheid, met de angst voor bommen in de metro en andere drukke plaatsen, namen de meeste Fransen de razzia's voor lief.

Zij wijst erop dat jongeren uit Noord-Afrika en Turkije zich in toenemende mate afzetten tegen de Franse cultuur en zich bekeren tot een strenge vorm van het islamitisch geloof. Ze kunnen vaak geen werk vinden, zijn teleurgesteld over de maatschappij waarin zij leven en vervallen in sommige gevallen in crimineel gedrag. Deze jongeren vormen volgens Battho een gemakkelijk doelwit voor radicale islamitische groeperingen, zoals het Algerijnse GIA (de Islamitische gewapende groep), die zich afzetten tegen de westerse cultuur.

Battho: “De islam verwerpt de consumptiemaatschappij en heeft radicale kritiek op het westerse systeem. Dat is aantrekkelijk voor jongeren aan de zelfkant van de samenleving. Zij zien de islam als een alternatief model voor de maatschappij, en het regelmatig bezoek aan de moskee is voor hen een soort politiek engagement, een politiek militantisme”.

Nacer Kettane, de directeur van Radio Beur, een radiostation dat zich vooral richt op immigranten, heeft bemerkt dat na de eerste bomaanslagen veel mensen een soort schuldgevoel voelen, alleen omdat ze uit de Mahreb afkomstig zijn. “Er ontstaat onder hen een nieuwe soort solidariteit, omdat ze tot één en dezelfde groep behoren die voortdurend wordt gecontroleerd door de politie”, zegt Kettane in de studio aan een van de Parijse boulevards.

Kettane maakt zich zorgen om de tendens in de Franse samenleving om islam, terrorisme en immigranten op één hoop te gooien. “Alle immigranten denken op het ogenblik dat zij in de beklaagdenbank zitten.” En dat is volgens Kettane ook een van de redenen dat zij min of meer sympathiseren met mensen als Khaled Kelkal.

Ook Kettane wijst op het gevaar dat jongeren uit de leeftijdsgroep van 16 tot 20 jaar die hebben gebroken met school en leven van diefstal, worden gerecruteerd door fundamentalistische groeperingen. Volgens Kettane gaan zij daar op af uit avontuurlijke overwegingen, en niet uit ideologische. “Die jongeren hebben van huis uit geen islamitische ideologie en bekeren zich plotseling tot het geloof. Het is een reëel probleem in de Franse maatschappij, ook al gaat het slechts om tientallen of misschien honderden jongeren. De regering in Parijs is voor hen een gemeenschappelijke vijand geworden. En u weet, een gemeenschappelijke vijand verenigt.”

Een verslaggever van het dagblad Le Figaro bracht een week door in gezinnen van Algerijnse immigranten in de buitenwijk van Lyon, waar Khaled Kelkal vandaan komt. Een zekere Said (23) vertelt hoe hij daar door een groep politiemensen in burger plotseling op de grond werd gegooid, een klap op zijn slaap kreeg en zijn handen op de rug werden gebonden. De politie had hem voor Kelkal of een van diens vrienden aangezien. Veel jongeren durfden de straat niet meer op te gaan, de gasflessen die doorgaans op het balkon worden gezet, werden binnengehaald.

Hier in deze wijk bekeren veel jongeren zich tot een strenge vorm van de islam. Karima, lerares op het sociaal centrum, vertelt in Le Figaro dat jongeren die gisteren nog de straat op gingen om keet te trappen en alles te doen wat God verbiedt, zich vandaag geheel wijden aan de islam. “Als de islam hen kan verhinderen om aan de drugs te gaan of om het criminele pad te kiezen, dan is dat des te beter. Vroeger hadden zij geen enkel ideaal, nu geloven zij tenminste.” Maar onderwijzeres Amina kan er woedend om worden als jongens van een jaar of twintig haar persoonlijk komen vertellen dat zij zich aan de islamitische kledingvoorschriften dient te houden.

Delphine Battho van SOS-Racisme herkent het probleem: “De vrouwen die geboren zijn in Frankrijk kennen een perfecte integratie en houden er dezelfde waarden op na als de Fransen. Maar soms worden zij gedwongen door hun jonge broer of familie 's avonds thuis te blijven of zich anders te kleden. “Regelmatig komen zij bij ons hulp vragen. Maar daarmee verwerpen zij nog niet hun eigen islamitische cultuur.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden