Franse gokkers moeten vervallen erfgoed redden

Villa Viardot, nu nog een bouwval, straks dankzij een loterij wellicht een Europees centrum voor muziek. Beeld Kleis Jager

Een speciale trekking van de lotto kan in Frankrijk achttien monumenten voor de ondergang behoeden. Maar er is veel meer erfgoed dat op instorten staat.

Op een heuvel aan de Seine, verscholen in het groen achter een Holiday Inn-hotel en een vestiging van een keten die groot gereedschap en busjes verhuurt, staat de 'Villa Viardot'. In deze grijze bouwval verdrongen zich in het laatste kwart van de negentiende eeuw tal van schrijvers en musici in de salon van de beroemde zangeres en componiste Pauline Viardot.

Jorge Chaminé ijvert al jaren voor restauratie van de villa in het Parijse voorstadje Bougival. Toen deze Spaans-Portugese operazanger de scheuren in de façade en het uitgewoonde interieur voor het eerst zag, kon hij wel janken. "Het was treurig om te zien dat een huis met zo'n groots cultureel verleden zo verwaarloosd is. Gustave Flaubert, Victor Hugo en Alexandre Dumas kwamen geregeld op bezoek, net als trouwens de Nederlandse schilder Ary Scheffer. Charles Dickens schreef hier waarschijnlijk delen van David Copperfield, en Gabriel Fauré componeerde zijn Romance voor cello en piano."

De villa werd in 1874 gekocht door Ivan Toergenjev en Pauline Viardot en haar man Louis. Toergenjev liet iets hoger op de heuvel een datsja bouwen. Sommigen denken dat hij een korte liaison had met Pauline en altijd verliefd op haar bleef. Chaminé gaat uit van een 'heel bijzondere vriendschap'. Zeker is dat Toergenjev het ook met Louis erg goed kon vinden.

Europese gedachte

Maar belangrijker dan de precieze aard van de relatie tussen Toergenjev en de Viardots vindt Chaminé het idee dat er in het huis met al die gasten uit alle windstreken al iets van een Europese gedachte gestalte kreeg. "Dat is toch heel bijzonder?"

Hij duwt een paar krakende luiken open in de salon en wijst op de redelijk bewaard gebleven fresco's op het plafond. De reddingsoperatie kost naar zijn inschatting drie miljoen euro. Dat geld komt er waarschijnlijk, dankzij een bijzondere trekking van de lotto vrijdag. De opbrengst moet daarbij genoeg zijn voor het behoud van nog zeventien andere monumenten in nood.

Fresco's op het plafond van Villa Viardot. Beeld Kleis Jager

Chaminé heeft flink moeten lobbyen om de villa op de lijst met voorbeeldprojecten te krijgen, beaamt hij. Eerst moest Stéphane Bern, een populaire televisiemaker en royaltyverslaggever, worden overtuigd. Bern is door president Macron benoemd tot speciale zaakgelastigde voor erfgoed in nood. Via Bern drong Chaminé door tot het Elysée, waar hij zijn idee bij Macron mocht presenteren.

De president heeft volgens Chaminé wel oren naar zijn plannen, die veel verder reiken. De villa zou het hart moeten worden van een 'Europees Centrum voor Muziek' waarin het woon- en sterfhuis van Georges Bizet - op een paar honderd meter afstand - is opgenomen, onder meer als onderkomen voor artists in residence. Aangevuld met nieuwe gebouwen, zoals een auditorium - dat de Espace Carmen zal heten, naar de opera van Bizet - moet het centrum een walhalla voor vooral romantische muziek worden.

De datsja van Toergenjev geeft binnen het geheel 'een speciale diplomatieke knipoog' in tijden van spanning met Moskou naar de pro-Europese krachten in Rusland, filosofeert Chaminé enthousiast.

Operazanger Jorge Chaminé. Beeld Kleis Jager

De bariton ziet de loterij met vertrouwen tegemoet, maar er is ook veel kritiek. De actie brengt naar verwachting 15 tot 20 miljoen euro op. Een druppel op een gloeiende plaat, menen velen. De longlist van Stéphane Bern telt in totaal 250 objecten. De presentator dreigde onlangs zelf met aftreden vanwege een dreigend gebrek aan middelen. Het prestigieuze Grand Palais in Parijs wordt opgeknapt voor 450 miljoen, terwijl hij zich ondertussen de benen uit het lijf loopt om 20 miljoen te verzamelen voor onbekende schatten in de provincie. "Als blijkt dat ik alleen word gebruikt als uithangbord, ben ik weg."

Beeld Kleis Jager

44.000 monumenten

Frankrijk kent niet zoiets als de Britse National Trust, een fonds dat wordt gevuld met giften van particulieren en, sinds 1994, een vast percentage uit de nationale lotto. Het geld moet voornamelijk van de staat komen. De Loto du Patrimoine waarvan de trekking vrijdag plaatsvindt, is een poging om het publiek warm te krijgen voor monumentenzorg en zo meer particulier initiatief te stimuleren. Het lijkt te lukken: nooit eerder kreeg erfgoed zoveel aandacht in de media.

De grote vraag is hoeveel geld de komende tijd beschikbaar is voor alle bruggen, kerken, forten, torens, molens, stadswallen, aquaducten en theaters op de lijst van Bern. Minister van cultuur Françoise Nyssen vindt zorgen hierover niet terecht. Haar ministerie heeft elk jaar 6000 restauratiewerkzaamheden in uitvoering. De officiële lijst telt 44.000 monumenten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden