Franse filosoof schreef 70 jaar geleden al: Europa splitsen is beter

Cypriotische studenten protesteerden dinsdag tegen de Europese poging om hun economie te redden. Beeld EPA
Cypriotische studenten protesteerden dinsdag tegen de Europese poging om hun economie te redden.Beeld EPA

Als het aan Alexandre Kojève had gelegen was de euro er waarschijnlijk nooit gekomen. De Russisch-Franse filosoof voorspelde in 1945 dat natiestaten deels zouden opgaan in internationale verbanden, maar zag niets in één Europa. Interessant, vindt zijn collega Giorgio Agamben.

Kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog voorspelde Kojève in een essay voor de Franse overheid dat Duitsland de grootste Europese economische macht zou worden. Kojève was als ambtenaar van de Franse rijksoverheid betrokken bij de oprichting van de Europese Gemeenschap.

De tijd van supranationale verbanden was aangebroken, meende hij. Absolute nationale autonomie zou plaats gaan maken voor clusters van landen. Zijn voorspellingen hebben niets aan relevantie verloren, schrijft filosoof Agamben in de Italiaanse krant La Repubblica. Sterker nog: ze zijn relevanter dan ooit.

Kojève ging niet uit van één verenigd Europa, maar van 'wereldrijken': 'transnationale politieke eenheden, gevormd door verwante naties'. Zijn eigen land, Frankrijk, zou met Spanje en Italië een 'Latijns rijk' gaan vormen.

Kojève voorspelde: de Fransen gaan de Zuid-Europese Unie leiden
Die mini-EU aan de Middellandse Zee zou worden gebouwd op de tradities van de rooms-katholieke kerk en zou zich gaan opwerpen als het Europese contragewicht van Duitsland.

Frankrijk zou een spil worden, de belangrijkste 'Latijnse' speler en het sattelietland van de Europese periferie. Van een brede Europese Unie zoals we die nu kennen, zou geen sprake zijn: noord en zuid bleven in Kojèves voorspelling gescheiden.

Wat dat betreft zat hij er flink naast. Toch had hij volgens Agamben gelijk: de EU is nu vooral op papier een unie. In de praktijk zijn de verschillen volgens hem vaak groter dan de overeenkomsten. Sommige Griekse en Spaanse culturele, economische en religieuze gebruiken lijken in niets op hun Nederlandse equivalenten.

'Een Griek wordt nooit een Duitser'
Net als veel andere critici meent Agamben dat Europa al van het begin gedoemd was om te mislukken. 'Niet alleen is het zinloos om van een Griek of een Italiaan te verlangen dat hij zich gaat gedragen als een Duitser', merkt hij fijntjes op, 'het leidt ook tot culturele verarming.' 'De unie die bewust levensstijlen negeerde' staat volgens Agamben niet alleen op politiek drijfzand, 'maar blijkt nu ook op economisch vlak erg kwetsbaar'.

Voor het herstellen van die weeffout moeten we wat Agamben betreft terug naar de tekentafel. De Europese grondwet moet opnieuw ter discussie worden gesteld, 'anders dreigt desintegratie'.

De Europese crisis zou pas bezworen kunnen worden als we terug gaan naar de kern van het Europese project en ons afvragen of één Europa eigenlijk wel het streefdoel moet blijven. Misschien, schrijft Agamben, ontstaat er dan alsnog iets dat lijkt op 'het Latijnse rijk'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden