Frans huis vol wilde dieren

De vrolijke schrijver en onderzoeker Dave Goulson werkt op zijn landgoed in Frankrijk aan een hommelparadijs. Met de jaren is hij somberder geworden over het voortbestaan van soorten. interview

BART BRAUN

Het is eigenlijk een volledige no-brainer, niet? Je hebt stoffen die ontworpen zijn om insecten dood te maken, ze komen overal terecht, we gooien er elk jaar meer bij dan er afbreken en - verrassing! - de insecten gaan dood." Op de akkers en in de tuinen van het Westen voltrekt zich een stil drama, maar Dave Goulson lacht erbij als hij het zegt.

Die vrolijkheid heeft hem ver gebracht. Het maakte zijn vorige boek 'Een verhaal met een angel' tot een lieveling van zowel recensenten als het publiek. Het was een optimistisch betoog waar de liefde voor hommels vanaf dampte. Belangrijker nog: het was een optimistisch boek, met succesverhalen over hoe behulpzaam extra bloemen kunnen zijn, en hoe een uitgestorven hommelsoort terugkeerde in het Verenigd Koninkrijk.

Wie het las, kreeg zin om zelf ook hongerige hommels te helpen met lepeltjes suikerwater, en om de tegels uit de tuin te trekken zodat er meer bloemen in passen. Zoals hij het zelf zegt: "Het mooie van bijen en hommels is dat iedereen kan helpen, en ze zorgen dat we geïnteresseerder raken in de natuur in het algemeen."

Goulsons enthousiasme voor insecten zorgde er ook voor dat de door hem opgerichte Britse hommelstichting al jaren goed loopt, de organisatie telt zo'n 8000 leden. En dat de hoogleraar in de biologie aan de Universiteit van Sussex al die jaren geld kreeg om zijn onderzoek te doen, misschien wel de grootste prestatie van allemaal.

Zijn nieuwste boek, 'Geroezemoes in het gras', heeft alles in zich dat 'Een verhaal met een angel' zo leuk maakte. Humor en liefde voor de natuur, en dat vrolijk opgeschreven. Goulson bezit sinds 2003 een stuk grond in de Franse streek Charente, dat hij probeert om te bouwen tot hommelparadijs. Het eerste gedeelte van zijn boek gaat over zijn ervaringen daar. Franse jagers die op hem schieten, een mol die een speciaal aangelegde salamandervijver ondermijnt, een geheimzinnig roofdier dat half opgegeten slangen achterlaat, en over hoe hij het niet over zijn hart kan verkrijgen om iets te doen tegen de bonte knaagkevers die het houtwerk van zijn Franse huis opeten: ze waren er immers eerder dan hij.

De ontdekking dat veldwespen nestjes aanleggen in zijn boomgaard, gebruikt hij om uit te leggen dat de wereld van sociale insecten een stuk minder communistisch en een stuk meer machiavelliaans is dan veel mensen denken: "Meedogenloze gevechten om de macht zijn aan de orde van de dag, en moord en zelfs kannibalisme komen veel voor."

undefined

Dalende aantallen

Toch is er een belangrijk verschil tussen Goulsons eerste en tweede publieksboek. Vergelijk bijvoorbeeld de laatste zinnen. 'Een verhaal met een angel' eindigde hoopvol: 'Misschien dat we morgen de wereld kunnen redden, als we vandaag een bij beschermen?' Aan het einde van Geroezemoes vraagt hij zich af hoelang hij het mysterieuze kwakende beest op zijn landgoed nog zal kunnen horen. De somberheid die boeken over de natuur al zo vaak teistert, is ook bij hem toegeslagen.

"Ik weet het, ik weet het", verontschuldigt hij zich op het kantoor van zijn Nederlandse uitgever. "Maar het gaat ook niet heel goed. Vogels, vlinders, hommels: als we hun aantallen kennen, dan zijn dat vrijwel altijd dalende aantallen. De beste schatting die we hebben, is dat er nu 44 miljoen vogels minder zijn dan in 1985. De wereld zou wel eens een naargeestige plek kunnen worden, de komende decennia. Als je mensen niet vertelt wat het probleem is, gaan ze er sowieso niet iets aan doen."

Het zeldzamer worden van soorten is een complex probleem met verschillende oorzaken: habitatvernietiging, klimaatverandering, invasieve soorten en nog veel meer. Een groot gedeelte van Goulsons onderzoek richt zich op de gevolgen van een groep insecticiden: de neonicotinoïden. Een zaadje geweekt in deze stoffen groeit uit tot een plant met een beetje gif in elk onderdeel van de plant. Het spul is ongevaarlijk voor mensen, maar plantenetende insecten gaan er dood van. Bestuivende insecten als bijen en hommels niet. Tenminste: niet in het laboratorium.

undefined

Gewonnen debat

Goulson was een van de onderzoekers die liet zien dat de piepkleine concentraties neonics in het stuifmeel van bloemen weliswaar niet hoog genoeg zijn om hommels te doden, maar wel hoog genoeg om een hommelkolonie te hinderen. Begin deze maand kwam de Europese wetenschapskoepel Easac met een rapport dat liet zien dat niet alleen bijen, maar vooral ook allerlei andere dieren last hadden van de neonics. Vogels, vlinders, vliegjes en hommels. "Bijen waren de kanarie in de koolmijn", vat Goulson het samen. "Niemand heeft het in de gaten als de pissebedden sterven, maar de bijen vallen op. Het debat over deze stoffen begon twintig jaar geleden, dankzij imkers."

De wetenschappelijke strijd is gewonnen, vindt hij: "Net als de tabaksindustrie tijdens de discussie over longkanker zaait de chemische industrie nog verwarring, maar wetenschappers zijn er allang over uit dat deze middelen schadelijk zijn."

Kunnen we zonder? "Er rust sinds eind 2013 een moratorium op sommige neonics, en de eerste data komen binnen. De opbrengsten van zonnebloemen en maïs waren over heel Europa hoger. Dat zegt weinig: 2014 was een zonnig jaar. Maar er is dus ook geen bewijs voor hevige verliezen. Tot nu toe gaat het goed."

Hij verheugt zich op het volgende bezoek aan zijn Franse hommelboerderij. Goulson gaat er een paar keer per jaar heen, soms met studenten, meestal met zijn gezin. De zoons Finn, Jedd en Seth doen dan vooral buitendingen: helpen bij het onderhoud en vallen uitzetten. Jagen op vlinders, toornslangen treiteren, dat soort werk. Goulson: "Het huis zal wel weer vol zitten met wilde dieren, net als altijd."

Toch zal hij het geld dat zijn boeken opbrengen niet gebruiken om daar meer grond te kopen. "Er is veel meer biodiversiteit in de tropen, en veel minder bescherming. Geld dat ik daar besteed, levert meer op dan hier. Misschien is het beter om te investeren in een gebied in de Derde Wereld. Ik ben nu aan het uitzoeken of ik samen met lokale mensen in Ecuador iets kan bereiken."

Geroezemoes in het gras van Dave Goulson is verschenen bij Uitgeverij Atlas/Contact en kost 24,95 euro, 304 blz.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden