Frans-Guyana is kwaad, maar weet niet wat het wil

Beeld Pieter Van Maele

Presidentsverkiezingen Frankrijk, hoge criminaliteitscijfers, illegale migratie, slechte gezondheidszorg: Frans-Guyana heeft er genoeg van. Grote stakingen leggen dit overzeese stukje Frankrijk al een maand lam.

We zijn de verschoppelingen van het moederland. Les oubliés!" Rinaldys Medrano gooit zijn armen wanhopig in de lucht. De 44-jarige Dominicaan kwam meer dan twintig jaar geleden in Frans-Guyana wonen, gelokt door de aantrekkelijke voorzieningen van een Europese verzorgingsstaat: kinderbijslag, werkloosheidsuitkering en pensioen. Hij vestigde zich met zijn vrouw in Saint-Laurent-du-Maroni, toen nog een slaperig dorpje op de grens met Suriname, in de hoop er een nieuw leven op te bouwen.

Het liep echter totaal niet zoals Medrano ooit voor ogen had. Vandaag woont de elektricien - werkloos sinds een arbeidsongeval twee jaar geleden een enorm litteken achterliet op zijn scheenbeen - met zijn vrouw en zes kinderen in een eigenhandig getimmerd huisje zonder stromend water. Op hun modderige erf lopen tientallen kippen, konijnen en ganzen rond, die het gezin kweekt en verkoopt om het hoofd boven water te houden. In de tweekamerwoning staan niet veel meer dan een gasfornuis en enkele wankele stoelen. "Jaren geleden al hebben we een sociale woning aangevraagd, maar van de overheid krijgen we steeds weer te horen dat er niet genoeg geld is om die te bouwen", moppert Medrano. Hij opent een nieuwsbericht op zijn telefoon. "Terwijl Parijs vorig jaar wel meer dan anderhalf miljard euro heeft besteed aan een stuk snelweg van twaalf kilometer op het eiland Réunion. Hoe maak je me dan wijs dat wij geen achtergestelde kolonie meer zijn?"

Tekst loopt door onder afbeelding

Achtergesteld

Op het eerste gezicht doet Saint-Laurent-du-Maroni erg Frans aan, ook al ligt het dan 7135 kilometer ten zuidwesten van Parijs. Er tuffen Renaults en Citroëns door de smalle straatjes, de bakker op de hoek verkoopt verse stokbroden voor 1 euro en de grensovergang wordt bewaakt door veelal blanke gendarmes. Wie er door sloppenwijken als Pirogue of Sables Blancs loopt, kan echter duizenden levensverhalen optekenen als dat van de familie Medrano. De afgelopen dertig jaar verzevenvoudigde het inwonersaantal van dit stadje vlakbij de evenaar tot 45.000 zielen, vooral door de massale immigratie van Surinamers, Haïtianen en Brazilianen. Vandaag zouden ze gelukszoekers worden genoemd, al hebben slechts enkelen onder hen dat geluk er ook daadwerkelijk gevonden. De erbarmelijke levensomstandigheden waaronder het overgrote merendeel woont, maken het eerder moeilijk te geloven dat ook deze verre uithoek van de Franse Republiek gewoon deel uitmaakt van de Europese Unie.

Gecombineerd met zowel het hoogste moordcijfer als met de hoogste werkloosheidsgraad van het hele land maakt dat van Frans-Guyana een explosieve cocktail van onbehagen. Een cocktail die luid tot ontploffing kwam toen Ségolène Royal, nog enkele weken lang minister van ecologie en duurzame ontwikkeling, medio vorige maand voor een internationaal congres in hoofdstad Cayenne was. Tientallen gemaskerde mannen vielen tijdens haar aanwezigheid het congresgebouw binnen, waarop Royal prompt besloot terug naar Parijs te keren. Dezelfde dag bezetten eveneens gemaskerde actievoerders de consulaten van onder andere Suriname en Haïti, die sindsdien nog steeds gesloten zijn. Ze eisten de onmiddellijke uitwijzing van alle gevangenen uit die landen, omdat die er volgens hen voor zorgen dat de gevangenissen in Frans-Guyana overbevolkt zijn.

"We kunnen niet langer lijdzaam toekijken. Het gaat op zoveel gebieden slecht met Frans-Guyana, maar de regering doet helemaal niks", zei een gemaskerde man op de Surinaamse televisie. "Vandaar ons besluit de zaak dan maar over te nemen."

Tekst loopt door onder afbeelding

De levensomstandigheden maken het moeilijk te geloven dat deze verre uithoek van de Franse Republiek deel uitmaakt van de Europese Unie. Via Whatsapp wordt opgeroepen te demonstreren.Beeld Pieter Van Maele

500 broeders tegen de misdaad

De groep actievoerders met bivakmutsen laat zich '500 frères contre la délinquance' noemen, ofwel '500 broeders tegen de misdaad'. Naar eigen zeggen zijn ze geen privémilitie, maar vooral een groep 'bezorgde jongeren'. In elk geval staan ze er niet alleen voor, want amper enkele dagen na hun acties in Cayenne legden ontevreden werknemers van elektriciteitsbedrijf Électricité de France het werk neer en blokkeerden ze de toegang tot de internationale raketbasis in de gemeente Kourou, vanwaar onder meer de Europese Ruimtevaartorganisatie haar satellieten lanceert. De geest was uit de fles. Plots stonden naast de '500 frères' overal in het departement tientallen actiegroepen op die tot vandaag staken, betogingen organiseren en grote verkeersassen blokkeren. Scholen en overheidskantoren zijn gesloten, supermarkten hebben vooral lege winkelrekken in de aanbieding, bankautomaten zitten regelmatig zonder cash en het ziekenhuis van Cayenne zag zich vorige week zelfs genoodzaakt operaties uit te stellen.

"Wij willen dat ze daar in Parijs nu eindelijk eens naar ons beginnen te luisteren. En blijkbaar kon dat alleen door vlak voor de presidentsverkiezingen alles plat te leggen. Wat mij betreft zorgen we ervoor dat de stemlokalen in Frans-Guyana zondag zelfs niet open kunnen gaan", vertelt de 33-jarige Léon Chaumet, onderwijzer op een school in Saint-Laurent-du-Maroni. Al drie weken lang bemant hij met gelijkgezinden een wegversperring vlak voor de 'Super U', een chique warenhuisketen waar expats met heimwee geïmporteerde Franse kaas en flessen Bordeaux kunnen kopen.

Maar ook de actievoerders hebben het zichzelf hier gerieflijk gemaakt. Onder een drietal witte partytenten staan veldbedden, een televisietoestel, een oven en enkele koelboxen met drankjes. Chaumet: "Het is fysiek heel zwaar hier dag in dag uit te staan, maar we zijn natuurlijk niet van plan zomaar op te geven. Ook de aankondiging van de politie dat ze de volgende dagen streng wil optreden tegen wegversperringen, schrikt ons niet af. We willen van de regering horen dat ze bereid is te investeren in ons onderwijs, in onze veiligheid en in onze infrastructuur. Het internet is traag en om de haverklap valt het signaal op onze mobiele telefoons weg, terwijl de telecomsatellieten hiervandaan worden gelanceerd. Zeg nu zelf, dat is toch belachelijk?"

Tekst loopt door onder afbeelding

Rinaldys Medrano, inwoner van Saint-Laurent-MaoriBeeld Pieter Van Maele

Stakingen

Vijf kilometer verderop, aan een wegversperring vlakbij het inheemse dorp Terre Rouge staat Christophe Pierre, een twintiger van inheemse afkomst. Zijn actiecomité wil dat de de traditionele leefgebieden van de inheemsen wettelijk worden vastgelegd, en dat hij met zijn dorpsgenoten een eigen politiedienst mag oprichten om die gebieden te controleren. "De helft van alle flora en fauna die de Europese Unie te bieden heeft, ligt hier in de enorme jungle. Het is tijd dat ook wij daarvoor gecompenseerd worden", vindt Pierre. Alleen: het is iets totaal anders dan het wensenpakket waarvoor de eerste wegversperring zich sterk maakt. "Dat klopt", geeft hij toe. "We zijn allemaal ontevreden, maar tegelijk hebben we allemaal andere eisen. We spreken ook amper met andere groeperingen. Nee, er is geen overleg."

Het is meteen ook de achilleshiel van de algemene stakingen in Frans-Guyana. Genoeg problemen om te benoemen, maar elk actiecomité ziet andere oplossingen. Een bod vanuit Parijs om 1 miljard euro in de lokale economie te pompen, werd twee weken door een groepering van vakbonden afgewezen. Sindsdien wacht de regering van president François Hollande op een tegenvoorstel van de demonstranten. Een regering overigens die nog bitter weinig kan doen, aangezien de eerste ronde van de presidentsverkiezingen zondag al doorgaat.

Al zijn de Frans-Guyanezen daarin uiteraard ook stemgerechtigd, in heel Saint-Laurent-du-Maroni is er niet een verkiezingsaffiche te vinden. Zelfs de speciale aanplakborden op de stoep voor het oud-koloniale gemeentehuis zijn volledig leeg. Bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen van 2012 kwam slechts 47 procent van de stemgerechtigden opdagen, ver onder het landelijk gemiddelde van 79 procent. "Natuurlijk ga ik zondag niet stemmen. Welke president er na Hollande ook komt, veranderen zal het hier toch niet", vindt Jean-Jacques Ajoekana. Hij drinkt met enkele vrienden een biertje in het historische stadscentrum van Saint-Laurent-du-Maroni, in de Rue Schoelcher, vernoemd naar de Franse abolitionist Victor Schoelcher. "Ik zou eerlijk gezegd niet eens weten wie zondag allemaal meedoet. Frans-Guyana interesseert hen toch niet, dus waarom zou ik me interesseren in hen?"

Terug in Sables Blancs hoopt Dominicaan Rinaldys Medrano vooral dat de extreem-rechtse Marine Le Pen het presidentschap niet weet binnen te halen. Haar plannen om migranten keihard aan te pakken, kunnen uiteraard niet op zijn steun rekenen. "Van mij mag het Jean-Luc Mélenchon worden (linkse antikapitalist, red.), al haalt hij volgens mij de tweede ronde niet. Ach ja, wat maakt het allemaal eigenlijk ook uit?"

Frans-Guyana: van strafkamp tot raketbasis en toevluchtsoord

Frans-Guyana kwam tijdens de zeventiende eeuw in Franse handen. Na de afschaffing van de slavernij besloot Napoleon III het overzees gebiedsdeel, ingeklemd tussen Brazilië en Suriname, te gebruiken als strafkolonie voor politieke gevangenen, dieven en moordenaars. Notoir was 'Duivelseiland', een onherbergzame rots voor de kust van Kourou waar onder andere legerofficier Alfred Dreyfus jarenlang onschuldig opgesloten zat.

In 1964 begon Frankrijk met de bouw van een ruimtevaartbasis in Kourou. De gemeente ligt slechts 500 kilometer van de evenaar, de plek waar de Aarde het snelst om zijn as draait. Door die snellere aardrotatie krijgt een raket bij de lancering extra snelheid, waardoor minder brandstof nodig is - een jaarlijkse besparing van honderden miljoenen euro's.

Vanaf de jaren tachtig trekt Frans-Guyana grote groepen migranten aan. Zo steken duizenden Surinamers de grens over wanneer in 1986 een burgeroorlog in Oost-Suriname uitbreekt. Nu nog steeds trekken veel Surinaamse vrouwen naar Saint-Laurent-du-Maroni om er te bevallen: kinderen die op Frans grondgebied zijn geboren, kunnen als ze dertien jaar oud zijn relatief gemakkelijk de Franse nationaliteit krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden