Frankrijk speelt dubbelspel in Malinese achtertuin

interview Schrijfster Traoré is niet blij met de bevrijding van Mali door de Fransen. 'Het werkelijke terrorisme schuilt in de massale jeugdwerkloosheid, veroorzaakt door Frankrijk.'

BAMAKO - Beelden van juichende Malinezen gingen de wereld over toen Franse legervoertuigen in januari 2013 door de straten van Bamako reden. De Franse operatie Serval maakte in de daaropvolgende maanden korte metten met de jihadisten die het noorden van Mali hadden bezet en ook de rest van het West-Afrikaanse land wilden onderwerpen aan de islamitische sharia.

Bij hoogopgeleide Malinezen stuit de militaire aanwezigheid van de voormalige kolonisator, die tot op heden voortduurt, eerder op gevoelens van weerzin en onbehagen dan op blijdschap. In haar nieuwe boek 'La Gloire des imposteurs' ('Glorieuze bedriegers') voorziet de Malinese schrijfster Aminata Dramane Traoré die gevoelens van een context.

U schrijft dat Mali lijdt onder een gebrek aan soevereiniteit. Wat bedoelt u daarmee?

"Mali is een democratie, maar onze leiders hebben hun handen niet vrij om zelf een politieke en economische richting te kiezen. Wat in Spanje en Griekenland net begonnen is, maken wij al meer dan dertig jaar mee; onze economie is ingebed in een wereldorde die tot afhankelijkheid leidt. De Wereldbank bepaalt de prijs van de katoen die in Mali wordt verbouwd en legt het land een systeem op waarin bezuinigingen op onderwijs en gezondheidszorg onontkoombaar zijn. In theorie is Mali onafhankelijk maar in de praktijk worden we gekoeioneerd door mondiale financiers."

Die geldschieters kunnen zich wat u betreft dus beter terugtrekken?

"Mali kan niet ontwikkeld worden zonder hulp van buitenaf. Het punt is dat de internationale financiële instanties een ontwikkelingsmodel hanteren dat verkeerd uitpakt. De Malinese economie is onder druk geliberaliseerd. Maar het land is niet sterk genoeg om de concurrentie aan te kunnen die bij een vrijemarkteconomie hoort. Er is geen industrie en amper infrastructuur."

Wat is de rol van Frankrijk daarin?

"Frankrijk is na de onafhankelijkheid vertrokken zonder werkelijk weg te gaan. Wij zijn de achtertuin waar Franse bedrijven vrij spel hebben. Dat gaat niet alleen op voor de uitvoering van publieke werken, het geldt ook voor de privésector. Er gaat heel veel Frans geld om in de bouw en de telefonie. Dat geld komt niet ten goede aan de Malinese economie, waardoor de werkgelegenheid stagneert en de armoede onveranderd blijft."

Bent u stiekem toch niet een beetje blij met de militaire interventie van Frankrijk in het noorden van Mali?

Nee, ik behoor tot de minderheid die daar faliekant tegen is. Op het eerste gezicht lijken de Fransen gekomen te zijn om de Malinezen te redden van het terroristisch gevaar en te voorkomen dat dat gevaar overslaat naar Europa. Maar in feite gaat het om het versterken van hun macht en invloed op het Afrikaanse continent. De operatie Serval was al lang en breed voorbereid voordat Mali bij Frankrijk aan de bel trok.

Waar baseert u dat op?

Serval is officieel begonnen op 11 januari 2013 maar de eerste interventie vond drie dagen eerder plaats. Toen was het verzoek van Mali om militaire bijstand nog niet eens verstuurd. Twee Figaro-journalisten hebben een boek geschreven over de 'geheime oorlog' in Mali. Daarin worden de achtergronden van het ingrijpen uitvoerig onderzocht en gedocumenteerd. Frankrijk gaat zich te buiten aan een dubbelspel dat voor Afrikaanse intellectuelen onverdraaglijk is.

Dat kan wel zo zijn, maar de jihadisten vormen een reële bedreiging. Is dat geen duivels dilemma?

Het klopt dat de bevolking in het noorden van Mali te lijden heeft gehad onder de islamistische bezetting. Dat geldt vooral voor de vrouwen. Maar het werkelijke terrorisme schuilt in het economische ontwikkelingsmodel dat we tegen wil en dank hebben moeten volgen en in de massale jeugdwerkloosheid die daar het gevolg van is. Al Qaida houdt kansloze jongeren voor dat de jihad toegang verschaft tot een betere wereld in het hiernamaals. Die betere wereld kan het neoliberalisme in een land als het onze niet bieden.

In juli 2013 is de VN-vredesmissie Minusma van start gegaan. Kan die missie helpen om de huidige impasse in Mali te doorbreken?

Ik vind dat de VN zich bezig moet houden met ontwikkeling, niet met het uitvoeren van een militaire missie. Ook niet wanneer die missie om het creëren van vrede en veiligheid draait. Minusma is in het leven geroepen door de Fransen. Die hebben een dikke vinger in de pap van de Veiligheidsraad. Ik heb onder Kofi Annan vijf jaar gewerkt voor het VN Ontwikkelingsprogramma, dus ik weet zo'n beetje hoe het werkt.

Zonder veiligheid is er geen ontwikkeling mogelijk. Het Malinese leger is zelf niet in staat gebleken die veiligheid te bieden. Als Frankrijk en Minusma het niet oplossen, wie dan wel?

Dat is geen goede vraag, dat is een vlucht naar voren! Ik wil juist duidelijk maken dat de onveiligheid waar we over spreken, voortkomt uit een lange geschiedenis van ongelijkheid. Zolang dat niet wordt aangepakt of zelfs maar benoemd, zal de situatie verder ontsporen.

U wijst voortdurend met een beschuldigende vinger naar de wereld buiten Mali. Is dat niet een beetje makkelijk?

Ik ben geen francofoob die zich tegen het Westen keert, maar een wereldburger die gelijkheid wil. De Afrikaanse vrouw wordt internationaal aangemoedigd zich uit te spreken tegen besnijdenis en polygamie. Als ze zich op lokaal niveau ontwikkelt, vindt iedereen dat prachtig. Maar wie zich, zoals ik, uitspreekt over mondiale verhoudingen, kan op weinig waardering rekenen.

Wie is Aminata Dramane Traoré?
Aminata Dramane Traoré (66) werd geboren in de Malinese hoofdstad Bamako in een gezin van twaalf kinderen. Ze studeerde sociale psychologie in Frankrijk. Van 1997 tot 2000 was zij minister van cultuur en toerisme. Traoré verliet de Malinese politiek om zich volledig aan het schrijverschap en haar bezigheden als sociaal-cultureel activist te wijden. Begin dit jaar verscheen 'La Gloire des imposteurs' ('Glorieuze bedriegers'), een briefwisseling met de Senegalese auteur Boubacar Boris Diop over de Franse inmenging in Mali. In 2004 ontving Traoré de Prins Claus Prijs voor haar werk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden