Frankrijk omarmt monniken van Tibhirine

In 'Des hommes et des dieux' raken acht Franse Trappisten in Algerije betrokken bij de oorlog tussen het leger en de islamisten. (SCENE UIT FILM) Beeld
In 'Des hommes et des dieux' raken acht Franse Trappisten in Algerije betrokken bij de oorlog tussen het leger en de islamisten. (SCENE UIT FILM)

Een film over de moord op Franse monniken in Algerije in 1996 trekt in Frankrijk veel meer bezoekers dan ’Wall Street II’ of ’Avatar’. Alles en iedereen buigt zich over het waarom van dit succes.

’Des hommes et des dieux’ (Van mensen en goden) vertelt op een sobere wijze het waar gebeurde verhaal over de acht monniken van Tibhirine, een berberdorpje in het Atlasgebergte. De Trappisten brengen hun tijd door met bidden, werken op het land, verkopen honing op de markt en helpen de autochtonen, met wie ze in harmonie leven.

Maar buiten de muren van het klooster woedt de oorlog tussen het leger en islamisten. De eerste inval van een commando met baardige terroristen blijft nog zonder gevolgen, maar vanaf dit moment slaan twijfel en angst toe: moeten ze blijven of vertrekken?

De monniken raken verdeeld maar blijven uiteindelijk allemaal. Omdat ze weigeren het ideaal van de broederschap op te geven waaraan zijn hun leven hebben gewijd. ,,Een goede herder verlaat zijn kudde niet als de wolf eraan komt’’, vat een van hen hun keus samen.

Ook het aanbod van bescherming door het leger van de ’corrupte’ Algerijnse overheid slaan ze af. „Ik ben niet bang voor de dood’’, zegt broeder Luc in een van de sterkste scènes tegen broeder Christian, de chef van de kleine gemeenschap. Als hij de kamer even later verlaat, zegt hij met plagerige blik: „Laat deze vrije mens even passeren.’’

De terroristen komen terug, de monniken worden in bestelbusjes afgevoerd en later onthoofd. Voor de later veelgehoorde theorie dat het leger, en niet de radicalen van de GIA, achter de moord zou zitten, is nooit bewijs gevonden.

’Des hommes et des dieux’ trok, vooral dankzij mond-tot-mondreclame tot nu drie miljoen bezoekers. Dat is erg veel voor een film die geen superproductie of komedie is en die net zoveel glamour uitstraalt als de dikke, zwart-witte pij die Luc, Christian en de anderen dragen.

De film wordt dan ook vaak geprezen als een commentaar op ’een wereld waarin geld, uiterlijke schijn en cynisme’ domineren. Regisseur Xavier Beauvois sluit volgens sommige fans met zijn indringende, trage cameravoering zelfs aan bij ’een vorm van verzet tegen onze tijd’. Verzet van het type dat je aantreft in groene kringen voor matigheid en respect voor de natuur. Anderen omarmen de film als het bewijs voor de levensvatbaarheid van het multiculturele ideaal; de terroristen zijn tenslotte ook de vijand van de dorpelingen.

Beauvois stelt existentiële vragen: er is sprake van transcendentie, moed, opoffering, de zin van leven en dood. Hij zit zijn acteurs zo dicht op de huid dat we ons vereenzelvigen met de personages en hun strijd. „Wij delen hun worsteling, hun hoop’’, zo zei religiekenner Frédéric Lenoir bewonderend in een radiodebat over het fenomeen ’Tibhirine’.

De film was meteen een hit onder katholieken en sloeg later ook aan bij agnosten. Iedereen verlaat stil de zaal. „Onze ongelovige tijd neigt ernaar geloof te verwarren met een monolitisch, ideologisch blok’’, zo duidde de filosofe Chantal Delsol de weerklank onder atheïsten. „Maar het geloof is een zoektocht; de grote mystici gaan door een nacht van twijfel. Dat is wat de monniken in de film zo sympathiek maakt: ze zijn zo anders, maar toch lijken ze op ons.’’

Delsol wijst erop dat de film het idee dat de monniken van Tibhirine verlangden naar de dood, als zelfmoordterroristen, ontmantelt. „Het christelijke martelaarschap is het tegendeel van een gewenste dood; het is een offer dat angst en onzekerheid niet uitsluit.’’

Met hun ’stille religie’ ondervragen ze ons, oordeelt de krant Le Figaro. „Mannen die tot het eind van hun overtuiging zijn gegaan, zich zo door een beproeving hebben heengeslagen: wat een les. Het is uiteindelijk een erg oud verhaal dat de film van Xavier Beauvois vertelt. Dood, waar is je overwinning?’’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden