Frankrijk krijgt eigen alternatief voor import-imams

In de heuvels van Bourgogne volgen Franse moslims een opleiding tot imam. Die moet een brug slaan tussen het Westen en de islam. Al zijn de studenten daar niet erg van doordrongen.

Of imam een leuk vak is? Zuhair Mahmood moet lachen om de vraag. Maar zijn lach gaat over in een nee-schudden.

,,De beloning van een imam staat in geen verhouding tot wat anderen met een even lange opleiding verdienen. Meestal is het na acht of tien jaar studie niet meer dan het minimumloon. De werkgever'', zegt Mahmood, ,,is vaak een vereniging waarin de moskee is ondergebracht, en die is ook niet altijd stabiel zodat de imam van de ene op de andere dag op straat kan staan.''

Omdat Mahmood, directeur van het Institut de Hautes Etudes de Sciences Humaines (Instituut voor hoge studies van de menswetenschappen), een drukbezet man is, heeft hij voorgesteld dat het interview zal samenvallen met een bezoek aan de dokter, dat spaart tijd. Een volle wachtkamer luistert aandachtig mee als Mahmood uitlegt dat, anderzijds, het geluk van een imam zich niet alleen naar materiële maatstaven laat meten.

Château-Chinon is een Franser dan Frans dorpje, diep in de Bourgogne. François Mitterrand was hier burgemeester voordat hij president van de republiek werd.

Het ISHE ligt op een paar kilometer van het dorp in de heuvels. Hier, in dit tegenovergestelde van multicultureel landschap, gaat het cliché van de immigratie die het straatbeeld heeft veranderd, niet op. Want er zijn geen straten, alleen weggetjes die slingeren tussen de velden de bossen.

Daarlangs lopen groepjes mannen, sommige in djellaba. En een enkel groepje vrouwen, gesluierd. In totaal herbergt het ISHE ongeveer honderd studenten.

Het argument waarmee in Nederland staatssecretaris Rutte aan de Rijksuniversiteit Groningen voorbijging bij het toewijzen van een imam-opleiding, namelijk de 'wel zeer excentrische ligging' van de stad, kan onder verwijzing naar Château-Chinon van tafel: gelovigen die zich willen verdiepen in de leer, vinden hun weg naar de meest afgelegen plek. Het ISHE heeft studenten uit alle hoeken van de islamitische wereld, plus ongeveer vijf procent bekeerlingen.

Het ISHE leidt al twaalf jaar imams op, midden tussen de boeren en de (Nederlandse) toeristen.

Franse bewindslieden zouden op het landgoed kunnen komen bekijken wat de moslimgemeenschap zelf voor ogen staat bij het zo dringend gewenste alternatief voor import-imams. Frankrijk gaat nog niet zo ver als Nederland dat buitenlandse imams vanaf 2008 wil verbieden te komen werken, maar is wel op zoek naar mogelijkheden om zelf imams op te leiden. Zonder de scheiding van kerk en staat in gevaar te brengen.

Het doel van het ISHE is volgens Zuhair Mahmood een brug te slaan tussen de islamitische gemeenschap en de westerse wereld. Als het aan hem ligt, geen imams meer die weigeren de hand van een vrouwelijke minister te schudden. Vrouwenhanden, homoseksualiteit, alcohol, daar moet je allemaal 'respect' voor hebben, verklaart Mahmood.

De wachtkamer spitst de oren, maar er volgt geen enkel voorbehoud.

Zuhair Mahmood bevocht enkele jaren geleden het recht van zijn twee dochters om gesluierd naar school te mogen. ,,Nu er een wet is die het dragen van een hoofddoek op openbare scholen verbiedt, zou ik de strijd niet meer aangaan. Maar mijn dochters gaan inmiddels naar de universiteit, en daar mogen ze wel hun hoofddoek dragen'', verzucht Mahmood vlak voordat hij aan de beurt is.

Even later, terwijl zijn assistent zich met een recept naar de apotheek spoedt, zegt Mahmood: ,,Europa kan niet omgaan met de islamitische gemeenschap vanwege zijn complexen uit het verleden: het kolonialisme, de kruistochten, de behandeling van het Ottomaanse rijk.''

Toch blijft Maghmood 'optimistisch'.

,,In de twaalf jaar dat het ISHE bestaat is de plaats van de islam in Frankrijk veel steviger geworden. Er zijn ook veel moskeeën in het land bij gekomen.''

Het ISHE is niet alleen ouder dan zijn Nederlandse pendant, de Islamitische Universiteit van Europa (IUE) te Schiedam, maar ook wat strenger in de leer. In een tot fraaie docentenkamer verbouwde stal, legt docent Mohammed Baccouche uit dat alle lessen in het Arabisch zijn. ,,Studenten die geen Arabisch spreken of schrijven nemen wij wel aan, maar zij moeten eerst een of twee jaar de taal bestuderen voordat ze verder kunnen.'' In Schiedam is een deel van de lessen in het Nederlands.

Evenals Mahmood is Baccouche een groot voorstander van Europese imams. ,,Een imam moet tweetalig zijn, hij moet Arabisch én Frans spreken'', zegt hij. ,,Imams die hier in Europa zijn opgegroeid, zijn de enige die de behoeften van de moslims hier kunnen begrijpen.''

Fahimul Anam is een van de tien studenten die dit jaar hun diploma hopen te halen op het ISHE. Hij somt het lesprogramma op: islamitisch geloof, islamitische jurisprudentie, studie van de profetische geschriften, islamitische geschiedenis.

Geboren in Bangladesh maar op zijn twaalfde naar Engeland gekomen, nam Anam vijf jaar geleden zijn intrek in het ISHE, samen met zijn vrouw.

Hij had toen een universiteitsdiploma en enkele jaren werkervaring in de commerciële sector, maar het een noch het ander gaf hem voldoening.

Anam wil 'het bestaan onderzoeken'. De kosten, 2800 euro per jaar, krijgt hij deels vergoed uit een fonds van het UOIF, de grootste moslimorganisatie in Frankrijk en verbonden aan de fundamentalistische Moslimbroederschap.

Naast hem zit de Belgische Imad, met zijn vijftien jaar een van de jongsten op het ISHE.

Als zoon van een imam kent Imad al sinds zijn negende de Koran uit het hoofd. Hij betaalt de opleiding naar eigen zeggen uit het prijzengeld dat hij wint in concoursen islamkennis.

Evenmin als Fahimul weet hij precies wat hij na de opleiding zal gaan doen. ,,Ik studeer voor mezelf. De Koran geeft mij richting.''

Over de brug die Zuhair Mahmood wil slaan, spreken de studenten met geen woord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden