Frankrijk is nu Italië geworden

Op 6 mei kiest Frankrijk een nieuwe president. "Kiest u links? Dan krijgt u Griekenland!", waarschuwt Nicolas Sarkozy. De socialistische favoriet François Hollande wil meer uitgeven, belastingen verhogen en niets besparen, aldus de huidige bewoner van het Elysée.

Sarkozy, op achterstand in de peilingen, overdrijft natuurlijk enorm, verzucht de liberale econoom-journalist Éric Le Boucher. Hij kijkt uit het raam van de redactie van de zakenkrant Les Échos, die is gevestigd in de monumentale negentiende-eeuwse hoofdvestiging van de bank Crédit Lyonnais. In de kantine zijn de kluizen nog te zien.

"Er is een verschil tussen beiden, maar dat is minder groot dan Sarkozy beweert", zegt Le Boucher. "Zo verhoogt Sarkozy ook de uitgaven en de belastingen. In mindere mate, maar toch. Daarbij is hij al bijna net zo vaag over noodzakelijke besparingen als Hollande."

Wel neemt Sarkozy de slechte concurrentiepositie van Frankrijk serieuzer, met de staatsschuld als het grote probleem van de Franse economie. De arbeidskosten zijn in Frankrijk beduidend hoger dan in Duitsland; 34,2 euro per uur tegen 30,1 in Duitsland - en 31,1 in Nederland.

"Om iets aan de hoge werkloosheid van 10 procent te doen moeten de werkgeverslasten omlaag, zodat er onvermijdelijk minder valt her te verdelen", legt Le Boucher uit. "Sarkozy heeft het hier meer over dan Hollande, die de lasten voor het bedrijfsleven juist wil verzwaren. Maar bedenk dat Sarkozy vijf jaar president is geweest zonder dat hij hier iets aan heeft gedaan."

De vijf jaren Sarkozy waren vooral incoherent, stelt Le Boucher vast. "In Sarkozy komen alle tegenstrijdigheden van rechts in Frankrijk samen. Rechts is hier nooit liberaal geweest, het bleef altijd gehecht aan een grote rol van de staat."

Bij zijn aantreden in 2007 werd Sarkozy gehouden voor een hervormer die hier een einde aan zou maken. Ten onrechte, oordeelt Le Boucher. "Hij heeft geen ideologische wortels en is daarbij wispelturig van karakter. Hij is als een krekel in de savanne, zit voortdurend ergens anders. Het ene moment was hij een liberaal, wilde hij structurele -hervormingen van de arbeidsmarkt en was hij heel erg pro-ondernemen. Het andere moment ontpopte hij zich tot een etatist van het zuiverste water. Zo besloot hij, in 2009, tot een 'Grote Lening': 35 miljard om te investeren in strategische sectoren."

Hollande is een onzekere factor denkt Le Boucher. "Hij is kalmer, beschouwender, trager. Waarschijnlijk is er na vijf jaar Sarkozy behoefte aan een man als hij om gerust gesteld te worden."

Maar veel hangt af van de vraag of hij afstand kan houden tot zijn partij. "Franse socialisten hebben zich in moreel opzicht nooit kunnen bevrijden van het communisme. Ze schamen zich ervoor om te zeggen dat ze sociaal-democraat zijn, want een reformist heeft het zuivere ideaal opgeven. Wie niet revolutionair is, neemt afstand van de waarheid; dat zit diep verankerd in de Franse ziel. Daarom ook hadden ze het moeilijk met de concurrentie van Jean-Luc Mélenchon, het veel linksere alternatief voor Hollande in de eerste ronde. Op zijn voorhoofd stond geschreven: Ik ben de waarheid."

Daarbij heeft de crisis de partij in ideologisch opzicht bevroren. "Men gelooft dat het kapitalisme nu erg agressief is en dat je daar op moet antwoorden door de klassenstrijd nieuw leven in te blazen. Het punt is natuurlijk dat de waarheid niet zwart of wit is, maar grijs. Mondialisering heeft voor- en nadelen, het heeft bijvoorbeeld veel mensen in de opkomende landen uit de armoede gehaald, waardoor daar een afzetmarkt ontstaat, maar dat heeft ook gevolgen voor onze industrie in Frankrijk."

Wat Europa betreft, heeft Hollande volgens Le Boucher een 'kleine voorsprong' op Sarkozy. "Hij wil het verdrag over de begrotingsregels aanvullen met maatregelen om groei te stimuleren. Dat is natuurlijk goed. Alleen is het stupide om te denken dat hij ook de rol van de Europese Centrale Bank kan veranderen omdat Duitsland dat niet wil."

Le Boucher gelooft niet in een aanval van de markten op Frankrijk na 6 mei. "Zover komt het niet, er is geen enkele ruimte voor meer uitgaven. Hollande zal in grote politieke moeilijkheden komen, zijn kiezers moeten uitleggen dat de markten, de bezitters van Frans schuldpapier, al lang hebben gewonnen. Daar komen grote spanningen van, de komende herfst zal erger zijn dan ooit."

Mocht Sarkozy worden gekozen - wat Le Boucher eigenlijk niet voor mogelijk houdt - dan zal het protest gewelddadige trekken krijgen. "Sarkozy heeft spanningen altijd aangemoedigd in plaats van ze te sussen. Zo is zijn persoonlijkheid; hij heeft conflicten nodig."

Le Bouchers collega Nicolas Baverez, advocaat en columnist voor Le Monde en Le Point, is nog veel somberder. "Natuurlijk wordt Frankrijk aangevallen!", roept Baverez uit in zijn kantoor vlakbij het Elysée-paleis met overal krakend parket. "En een Franse krach zal die van Europa zijn, het betekent het einde van de eurozone."

Frankrijk bevindt zich volgens Baverez in dezelfde situatie als Italië vorig jaar zomer. "Onze schuld (1700 miljard) bereikt dit jaar nog de 90 procent van het bbp, de drempel waarna de activiteit afneemt."

Baverez somt in het hoog tempo de ene na de andere reeks met sombere cijfers op. De publieke uitgaven als percentage van het bbp, bedraagt 56 procent. "Alleen in Denemarken is dat hoger, er is hier euthanasie toegepast op de private sector. De grote beursgenoteerde bedrijven, de CAC 40, doen het goed, maar die realiseren hun winsten in het buitenland. De Franse productie staat op instorten: de groei is sinds 2000 al heel erg laag, we hebben het grootste tekort op de handelsbalans van de eurozone (70 miljard), de Franse export is nu nog 12,5 procent van de zone, tegen 16 procent in 2000 en 18 procent in 1990. Daarbij stijgt de werkloosheid nu tot boven de 10 procent, dat is 20 procent voor werknemers van buiten de EU en 25 procent voor jongeren."

Frankrijk, concludeert Baverez, is het grootste risico voor de eurozone op dit moment. De Griekse economie was 2 procent van de economie van de eurozone en had een schuld van 300 miljard. Frankrijk is goed voor 20 procent en heeft een schuld van 1700 miljard euro. In het solidariteitsfonds zit 800 miljard."

Er is maar een manier om er uit te komen en dat is meer Europese integratie, betoogt Baverez. "Wat nu gebeurt met Frankrijk is economisch en politiek beslissend. We hebben een ruimere monetaire politiek nodig, een strenger begrotingsbeleid en een initiatief voor groei."

Komt dat er allemaal niet, dan dreigt een mondiale crisis. "Als Duitsland dit weigert en Frankrijk wil geen bezuinigingen en structurele hervormingen, spat de eurozone uit elkaar."

Maar geen moment leek het alsof de kandidaten doordrongen waren van wat er op het spel staat. "De campagne stond in het teken van demagogie en ontkenning: het ging over halalvlees, de kosten van het rijbewijs en de socialistische kandidaat verklaarde de oorlog aan 'de financiële wereld van wie wij dit jaar nog 180 miljoen euro moeten lenen'."

De diagnose van Baverez van het programma van Hollande: een geprogrammeerde ramp. "Hollande verhoogt de belastingen de komende vijf jaar met 50 miljard, waarvan 19 miljard voor rekening van het bedrijfsleven komt. Werkgeverslasten gaan dus omhoog, ook omdat hij gedeeltelijk terugkomt op de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd van zestig naar 62 jaar. Dan is er nog zijn toptarief van 75 procent belasting boven inkomen van een miljoen om bedrijven en hersens het land uit te jagen. Kortom: economische zelfmoord. Een uitnodiging aan de markten: val mij maar aan."

De plannen van Sarkozy, voor wie Baverez zich nu, in tegenstelling tot 2007, niet uitspreekt, bieden alleen een 'kleiner risico'. "Zijn besparingen zijn niet duidelijk. En hij komt met 20 miljard nieuwe uitgaven, 14 miljard belastingen - de voortzetting van uitgaven met andere middelen - die bovenop de 32 miljard die de afgelopen twee jaar al zijn ingevoerd.

Baverez gaat door met zijn harde analyse: "Geen van de kandidaten heeft een strategie om innovatie te stimuleren, de arbeidskosten te stabiliseren, de uitgaven te verminderen en de arbeidsmarkt te liberaliseren om de werkloosheid, al 35 jaar boven de 7 procent, te verminderen. Het is diep treurig."

Wie er ook wordt gekozen, er is geen enkele politieke basis om de problemen aan te pakken, want niemand heeft het daar werkelijk over gehad. We moeten eerst stuklopen op de muur van de schuld."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden