Frankrijk / Een mooie moskee maakt goede burgers

Net als Rotterdam worstelt Frankrijk met de vestiging van moskeeën. Volgens het Elysée zorgen goede gebedshuizen voor geïntegreerde moslims.

PARIJS - ,,De minaret die u gaat bouwen, zal slechts een gebed temeer naar de hemel zenden, en de torens van de Nôtre Dame zullen daar niet jaloers om zijn'', sprak een Franse hoogwaardigheidsbekleder bij de steenlegging voor de Grote Moskee van Parijs. Die werd in 1926 de eerste grote moskee van Europa.

Maar het Franse enthousiasme is sindsdien bekoeld. De Abba'wa moskee in de Rue de Tanger heeft vijftien jaar op een bouwvergunning moeten wachten om van de oude lakenhal waarin de moslims knielen een gebedshuis te maken dat die naam waardig is. De vorige burgemeester vond het ontwerp voor de minaret 'te pronkzuchtig'. Pas kortgeleden, onder de nieuwe burgemeester, is de vergunning verleend. In een enquête eind vorig jaar verklaarde 22 procent van de Franse bevolking zich tegenstander van de bouw van moskeeën.

Het is niet altijd de plaatselijke politiek die de bouw verhindert. Aan de legendarische verdeeldheid binnen de Franse moslimgemeenschap komt misschien een eind nu er eindelijk een landelijk orgaan is opgericht. Maar de verdeeldheid tussen Marokkaanse en Algerijnse moslims is in Straatsburg de reden dat men het nog niet eens over het ontwerp van de moskee. De Turken, ook ruim vertegenwoordigd in Straatsburg, waren eerst voor het Marokkaanse ontwerp, toen voor het Algerijnse, en willen het liefst een eigen moskee.

De enige instantie die altijd voorstander is gebleven van de bouw van moskeeën is het Elysée. ,,Zorg dat ze goede moslims worden, zodat ze goede burgers kunnen zijn'', zei de oud-bewoner van het presidentiële paleis generaal De Gaulle. De wens om van de 'islam in Frankrijk' een 'Franse islam' te maken is onder zijn opvolgers alleen maar dringender geworden, en een mooie moskee in de stad geeft de moslim het idee dat hij erbij hoort.

Het belang van een zichtbare aanwezigheid van de islam wordt echter anders gevoeld op de plaatsen waar de minaretten daadwerkelijk verrijzen, ver van de Champs Elysées. In Libercourt (Pas-de-Calais) schreef de burgemeester een referendum uit, wetend dat de bevolking tegen zou stemmen. De minister van binnenlandse zaken verbood het referendum, de moskee staat er inmiddels. Bekend is ook de sloop, zogenaamd per ongeluk, van een verlaten fabriek die als moskee diende, in Charvieu (Isère). De burgemeester die dat op zijn geweten had, moest het met zijn carrière bekopen. Dezelfde avond kondigde in Lyon de moslimgemeenschap de bouw aan van wat inmiddels de tweede moskee (na Parijs) is.

Maar nog steeds hebben de vijf miljoen Franse moslims slechts acht grote moskeeën uit de grond weten te stampen, wat niet veel is zelfs als maar anderhalf miljoen van hen (dertig procent) praktiserend gelovig zijn. In totaal hebben zij 1500 gebedsplaatsen in gebruik, het merendeel gevestigd in oude fabrieken of loodsen. Opmerkelijk is de ruime mate waarin de katholieke kerk ruimtes afstaat aan de moslims, een doorn in het oog van de extreem-rechtse partijen die een algeheel verbod op het bouwen van moskeeën willen. En van Brigitte Bardot, die onlangs veroordeeld werd omdat ze in haar 'Open brief aan mijn verloren Frankrijk' (2000) klaagde over het grote aantal moskeeën.

De bouw van moskeeën in Frankrijk wordt grotendeels gefinancierd met geld uit Algerije, Marokko en Saoedi-Arabië. De invloed die dat heeft, valt moeilijk vast te stellen. De rector van de moskee van Lyon, voor tachtig procent met Saoedisch geld gefinancierd, verklaart: ,,We zien hier nooit Saoediërs, ze vragen geen enkele rekenschap.'' Er zijn voorzover bekend geen Saoedische imams in Frankrijk actief, en het wahabitisme -de dominante, streng islamitische stroming in Saoedi-Arabië- is er nauwelijks verspreid. Wel maakte een recentelijk uitgelekte brief van de Marokkaanse ambassadeur gewag van het plan om door de vestiging van vijf nieuwe moskeeën het voortbestaan van de 'Marokkaanse islam' in Frankrijk te verzekeren. In Evry bij Parijs heeft de door Rabat gefinancierde moskee de bijnaam 'Hassan II moskee'.

De buitenlandse financiering bestaat al sinds de bouw van de eerste moskee in Parijs, in 1926. Een Algerijnse minister merkte tijdens een bezoek aan de moskee eens op: ,,Wij zijn hier thuis, dit is een Algerijnse moskee. Als de Franse moslims een eigen moskee willen, kan de Franse staat die voor hen bouwen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden