update

Frankrijk bevreesd voor weekend vol geweld

Demonstranten met gele hesjes verzamelen zich op de Champs Élysées.Beeld EPA

De Fransen houden al heel de dag hun adem in, want ze vrezen voor buitensporige agressie rond de betogingen van de gele hesjes. Er zijn ruim 30.000 demonstranten op de been in Frankrijk. Nederland heeft ondertussen het reisadvies voor het land aangescherpt.

De politie heeft vandaag in en rond Parijs, waar zo'n 8000 betogers op straat zijn, honderden mensen staande gehouden en er ruim 500 gearresteerd. Ze waren in het bezit van maskers, katapulten of hamers. De politie denkt dat het relschoppers zijn en geen demonstranten. Ze zijn opgepakt op verdenking van ‘samenscholing ter voorbereiding van geweld tegen personen of van vernielingen’. 

Ook op andere plaatsen in de Franse hoofdstad hebben zich ‘gilets jaunes’ verzameld, zoals op de westelijke périphérique (ringweg) bij toegangspunt Porte Maillot. In totaal wordt het aantal betogers in Frankrijk geschat op 31.000, liet staatssecretaris van binnenlandse zaken Laurent Nuñez op de Franse tv weten. De verwachting is dat het aantal demonstranten nog zal toenemen. De situatie in Parijs leek aanvankelijk rustig, maar gedurende de middag kwamen er steeds meer schermutselingen en aanvaringen tussen betogers en politie.

De Amerikaanse president Donald Trump stelde intussen in een tweet vast dat het klimaatakkoord van Parijs niet zo goed uitpakt voor Frankrijk. ‘Protesten en oproer in heel Frankrijk. Mensen willen geen grote sommen geld betalen, waarvan veel gaat naar derdewereldlanden (die op twijfelachtige wijze worden geleid) om wellicht het milieu te beschermen’, aldus de Amerikaanse president. Volgens Trump zijn er onder de mensen die in Frankrijk de straat op gaan, betogers die ‘Wij willen Trump’ roepen.

Traditie

De onvrede die de beweging van de gele hesjes stuwt, zou weleens dezelfde kunnen zijn als die waaruit de brexit en Trump voortkwamen. Dat er gewaarschuwd wordt voor extreem geweld, voor vernielingen en zelfs doden, is voor Fransen zo vreemd nog niet. Frankrijk kent een traditie van gewelddadig straatprotest. Van de revoluties van 1789, 1830, 1848 tot en met de studentenopstand van mei 1968 lijkt er op het eerste gezicht niet veel nieuws onder de zon: In Frankrijk gaan veranderingen gepaard met hevige schokken en uitbarstingen.

Beeld Maarten Hartman

Maar de verschillen tussen de gele hesjes en voorgaande erupties zijn veel opmerkelijker dan de overeenkomsten. “Ik ken echt niets dat erop lijkt”, zegt de historica Danielle Tartakowsky, kenner van sociale bewegingen. Zo is het geen jacquerie, zoals opstanden van Franse boeren tegen de belastingen van hun heren in het Ancien Régime werden genoemd. Een vergelijking met heel recente protesten in 2016 tegen een hervorming van de arbeidsmarkt gaat eveneens mank. Toen waren de relschoppers extreem-linkse activisten, gewone huisvaders zoals nu zaten er niet tussen. Met mei ’68 heeft het ook niets te maken, meent Tartakowsky. “De studenten van toen wilden een andere samenleving. De meeste gele hesjes willen een rechtvaardiger inkomensverdeling.”

Niet voorzien

De sociologische kenmerken van de gele hesjes – werkende armen en lagere middenklasse – de rol van sociale media en het gebrek aan organisatie, maken de gele hesjes absoluut uniek, denkt Tartakowsky. “En ze zijn door niemand voorzien. Maar de voedingsbodem kennen we maar al te goed: de gilets jaunes zijn het product van een samenleving die uiteenvalt en waar een groot wantrouwen heerst ten opzichte de politiek, instellingen, media en vakbonden. En dat is de motor achter de brexit, Trump en het populisme.”

Beeld Maarten Hartman

De leider van de grootste vakbond, Laurent Berger, vreest dat de democratie gevaar loopt door de gele hesjes. Zo ver wil Tartakowsky niet gaan. “De gele hesjes zijn alleen een symptoom van de crisis van democratie, maar ik weet ook niet hoe dit afloopt. Het is hoe dan ook erg zorgelijk.”

Ordetroepen

Ook de regering maakt zich zorgen. In het hele land zijn 89.000 ordetroepen op de been, waarvan 8000 in Parijs, waar de autoriteiten extreem geweld verwachten. Het Élysée heeft laten weten dat er een harde kern van duizend personen is die komt om te ‘slopen en mogelijk ook te doden’. Ook het ministerie van binnenlandse zaken, een paar deuren verder, heeft laten weten de dreiging ‘heel serieus’ te nemen. Verschillende groepen hebben verschillende plaatsen in de stad op het oog voor demonstraties, wat de beveiliging op zwarte zaterdag nog moeilijker maakt.

Beeld Maarten Hartman

Op alle locaties in de stad die genoemd worden op sociale media als verzamelplaats voor gele hesjes, zijn ruiten dichtgespijkerd of andere maatregelen genomen. Bedrijven is gevraagd bouwmaterialen zoals steigers, afzettingen en bakken met sloopafval te verwijderen.

Illustratief voor het klimaat is een oproep van Éric Drouet, een van de eerste gele hesjes, om op de rondweg in plaats van de Champs-Élysées te demonstreren. Eerder zei hij het niet erg te vinden als het Élysée-paleis zou worden bestormd, een boutade die hij later terugnam.

Ministerie: Wees alert

Het ministerie van buitenlandse zaken scherpt het reisadvies voor Frankrijk aan. Het waarschuwt voor demonstraties en blokkades, ook buiten Parijs. “Daarbij kan geweld worden gebruikt.” Het ministerie raadde mensen eerder al aan alert te zijn, de waarschuwing voor geweld is nieuw.

Lees ook:

Geelhesjes Béa en Patrice zijn de elite zat: ‘Laat ze eerst zelf maar eens bezuinigen’

Arm zijn ze niet, maar aan het einde van elke maand staan ze rood. Béatrice LHeureux en Patrice Desforges dragen hun gele hesjes met overtuiging. ‘Dit is een kans om eindelijk iets te veranderen.’

Franse regering kan gele hesjes niet meer kalmeren

Een steuntje in de rug voor de lage inkomens moet de gele hesjes in Frankrijk tot bedaren brengen. Het is te laat en te weinig, vinden ze.

De woordvoerder van de gele hesjes is zeker niet radicaal

Priscillia Ludosky beantwoordt haar telefoon al dagen niet. Geen doorkomen aan sinds zij een van de woordvoerders werd van de ‘gilets jaunes‘ die het land sinds een paar weken op zijn kop zetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden