Frank de Boer, succesvol beginnend trainer

Ajax kan morgen met een zege op hekkensluiter Willem II kampioen worden, voor de derde keer op rij. Een alternatief standbeeld voor trainer Frank de Boer, aan de hand van de geschiedenis.

In een bepaald opzicht kan Frank de Boer, bijna 43 jaar en volgens zichzelf onverminderd beginnend trainer, straks al in één adem worden genoemd met de twee grootste trainers in de geschiedenis van Ajax - en daarmee het Nederlandse voetbal. Rinus Michels en Louis van Gaal werden eerder drie keer achtereen kampioen met Ajax. Het verschil is nog dat zij, de eerste in de jaren zestig en de tweede in de jaren negentig, de trilogie ten volle konden opeisen. Het eerste kampioenschap van De Boer was niet geheel het zijne, behaald in het seizoen waarin hij halverwege de opgestapte Martin Jol had afgelost.

Maar net zo goed zou de prestatie van De Boer groter kunnen aanvoelen, hoe hachelijk vergelijkingen in verschillende tijdsgewrichten ook zijn. Als jonge trainer glorieerde hij onmiddellijk, en voorlopig kan hij aanhoudend de vuist ballen. Michels had na zijn aantreden in begin 1965 een half jaar om Ajax aan zijn harde regime te laten wennen, waarna hij in 1966, '67 en '68 kampioen werd. Van Gaal vierde zijn eerste kampioenschap in 1994, bijna drie jaar na zijn entree. Hoe dan ook zijn de parallellen eervol voor De Boer en hij is er gevoelig voor, van de generatie die zijn klassieken nog kent en van het slag dat vindt dat zoiets hoort.

In breder verband zijn er prikkelende lijnen door de voetbalgeschiedenis te trekken. De Boer kan worden geassocieerd, in meer dan alleen de cijfers, met uitgerekend twee grootheden met wie Ajax' revolutieleider Johan Cruijff in de geschiedschrijving niet (of niet volledig) op één lijn wordt geplaatst. In hoeverre dat terecht is, is de vraag. Tijdens de coup van Cruijff in de Arena werden vermeende tegenstellingen tussen hem en Van Gaal uitvergroot, maar in wezen kan hun voetbalvisie weinig verschillen, en die van Cruijff en Michels ook niet. Sterker is echter de beeldvorming: Cruijff en Van Gaal zijn vijanden en Michels heeft Cruijff in de jaren negentig als kandidaat-bondscoach hevig gedwarsboomd. Al past hier de relativering dat Cruijff over hem nooit een onvertogen woord heeft gesproken.

In zijn opvattingen over het functioneren van een team sluit De Boer in de kern meer aan bij Van Gaal en Michels, dan bij Cruijff. Met de kanttekening dat het niet meer dan nuanceverschillen kunnen zijn, ligt of lag bij de eerste twee de nadruk op de kracht van het collectief en bij Cruijff, die indertijd als trainer het eerste Dream Team van Barcelona formeerde, op die van het individu. Van Michels, die de grofweg nog ongedwongen voetbalprof van de jaren zestig van het belang van opofferingsgezindheid en toewijding doordrong, kon nog worden gezegd dat hij zijn credo met behulp van de uitzonderlijke voetballer Cruijff kon opleggen. Van Gaal boetseerde in de jaren negentig een team, hoe prachtig en perfect uiteindelijk ook, zonder individuele uitschieters.

De Boer speelde er zelf in en niet toevallig natuurlijk lijken nu zijn teams erop - heel in de verte dan, op het sinds zijn spelerstijd ernstig afgekalfde Nederlandse niveau. De Uruguayaanse topschutter Suarez vertrok uit Amsterdam, toen De Boer net was aangetreden. Al gauw schoof hij de Marokkaanse individualist El Hamdaoui terzijde. Sinds zijn aantreden in begin december 2010 hebben de Ajax-ploegen van De Boer nooit een topscorer gehad, zoals die van Van Gaal ook niet of nauwelijks - niet in elk geval met de gangbare cijfers van specialistische spitsen. In de wisselende samenstellingen van de afgelopen tweeënhalf jaar had Ajax geen speler voor wie je, zoals dat dan heet, naar het stadion gaat en zelfs een fiks aantal van wie je als neutrale beschouwer niet warm of koud kon worden.

Tijdens de woelingen van Cruijff werd De Boer ervoor geprezen dat hij zo rustig bleef én dat hij geen partij koos. Maar zo moeilijk of knap, heeft hij ook zelf altijd gezegd, was dat niet - zeker dat laatste. Hij hoefde in zijn functie geen partij te kiezen en met zijn voetbalverstand kón hij het ook niet. De Boer heeft altijd geweten dat het weinig verschil zou uitmaken of jeugdspelers van Ajax zouden worden opgeleid volgens de instructies van Cruijff of volgens die van Van Gaal. Cruijff wil exceptionele talenten voortbrengen, maar exceptioneel kan (bij geboorte veelal) slechts een enkeling zijn. De Boers broer Ronald stelt als jeugdtrainer van Ajax juist graag de Duitse allrounder Müller van Bayern München als voorbeeld - wat ook weer meer Van Gaal uitademt dan Cruijff.

Maar er is onmiskenbaar ook een essentieel verschil met Van Gaal, en (de vroegere) Michels: de presentatie van Frank de Boer. Waar de jonge(re) Michels gezag en distantie als een bullebak afdwong, en misschien in die andere tijd ook niet anders kon, schuurt bij Van Gaal nog altijd vaak genoeg het gebrek aan zelfrelativering. Van Gaal preekt dat het team belangrijker is dan het individu, De Boer laat op dat kernbeginsel deze week in Voetbal International een bijna verontschuldigend grapje volgen. Het is, wat Cruijff ook mag zeggen, natuurlijk een waarheid als een koe, maar hij snapt donders goed dat het als een platitude kan aandoen, waarop de interviewer niet direct zit te wachten.

Ach, wat kan er in dit bestek nog worden gezegd? De Boer is voorkomend en beschaafd, doet onder alle omstandigheden normaal en kent daarin in zijn wereld zijn gelijke niet - ook zó waar allemaal, dat het afgezaagd zou kunnen worden.

Meer dan eens heeft Jack van Gelder aan zijn praattafel al gevraagd of er bij diens derde titel niet een standbeeld voor Frank de Boer moet worden opgericht. Maar misschien moeten we daartoe toch eerst weten hoe sterk hij werkelijk kan zijn, iets wat pas kan blijken bij tegenspoed van gewicht. De vorige bondscoach, Bert van Marwijk, heeft over het mislukte EK gezegd dat verliezen, totáál verliezen, ook mooi kan zijn - en als je er maar oog voor hebt, is het nog waar ook. De Boer mag bij het onbenulligste spelletje nog niet tegen zijn verlies kunnen, maar langs de lijn zie je het hem ooit doen, mooi verliezen.

Tot die tijd, als kan blijken hoe groot hij in alle facetten van het spel en het leven kan zijn, is alles samen te vatten in de constatering dat Frank de Boer geheel en al als Frank de Boer zijn werk doet en zijn weg vindt. Met eerbied en beleefdheid is hij in de voetsporen van grote voorgangers getreden, en tegelijkertijd heeft hij daarin met natuurlijke vanzelfsprekendheid al een aparte positie kunnen innemen.

Hoe sterk de altijd voorkomende en beschaafde Ajax-trainer echt kan zijn, zal pas blijken als er serieuze tegenslag op zijn pad komt

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden