Franciscus laat de oren te veel naar Marx hangen

In zijn boek 'Gratis geld voor iedereen' schrijft Rutger Bregman dat er behoefte is aan 'wijsheid' over 'het goede leven'. Het lijkt bijna religieus proza. Bregman, geboren in 1988, studeerde geschiedenis in Utrecht en werkt voor online magazine De Correspondent. Hij is een interessante opiniemaker. Het blad Woord & Dienst, opiniërend magazine voor protestanten, viel het op dat Bregman zoveel religieus geladen taal gebruikt. Het magazine stelt Bregman daarover een aantal vragen. "Voor mij is utopisch denken een vorm van seculier religieus denken", vertelt hij. "Je haalt God en het leven na de dood eruit en laat de twijfel toe. Dít is de wereld waarmee we het moeten doen. En als we daarin onrecht zien, is het onze verdraaide plicht er nú iets aan te doen." Het boek 'Gratis geld voor iedereen' getuigt van deze instelling. Het is een idealistisch betoog waarin Bregman pleit voor een elementair inkomen voor alle burgers van Nederland. De toon verraadt dat hij goed heeft gekeken naar zijn vader, die dominee is in de Protestantse Kerk. Over de ellende in de wereld zegt hij bijvoorbeeld: "Veel mensen denken dat 'het erbij hoort'. Maar dat is onzin, het hoort er helemaal niet bij, we kunnen het oplossen. De wereld is maakbaar, klaar!"

Paus Franciscus krijgt ook weleens het verwijt een utopisch denker te zijn. De Heilige Vader laat zijn oren veel te veel hangen naar de theorieën van Karl Marx, schrijft Hernando de Soto, een Peruaanse econoom, in het Duitse opinieblad Die Zeit. De Soto wijst op een aantal 'marxistische dwaalwegen' in de geschriften van de kerkleider. Marx meende in de negentiende eeuw dat het kapitalisme vanzelf ten onder zou gaan aan zijn innerlijke tegenstrijdigheden.

Franciscus volgt hem hierin. In zijn 'Groene Encycliek' schrijft de paus dat het kapitalisme voorbestemd is te sneven, omdat het uiteindelijk voor een te grote ongelijkheid tussen rijk en arm zorgt. Maar van het in elkaar klappen van het kapitalisme is tot op heden niets gebleken, stelt De Soto. Integendeel.

Verder meent de paus, opnieuw met Marx als bron, dat kapitalistische winsten ontstaan door uitbuiting van de arbeidersklasse. De werkelijkheid zit minder schematisch in elkaar, vindt De Soto. Hij noemt als voorbeeld een complex geheel als het internet of vliegtuigtechnologie. Die ontstaan uit een samenwerking van talloze personen en firma's, waarbij ieder elkaar tot voordeel is.

Volgens De Soto is het zaak dat de paus inziet dat globalisering volgens dezelfde route verloopt als honderdvijftig jaar geleden de industriële revolutie. Indamming van het wereldwijde kapitalistische systeem vindt hij een verloren strijd. De Soto heeft een liberale oplossing: zorg dat de armen eigendomsrechten verwerven op producten en vindingen, zodat ze die kunnen verhandelen. Vrije handel zal, denkt De Soto, leiden tot evenwicht.

Modernisering komt in Iran in vele vormen. In opinieblad Vrij Nederland vertelt fotografe Newsha Tavakolian over haar werk in het land. Ze probeert het hedendaagse Iran in beelden vast te leggen. Het zijn beelden geworden waarin religie en politiek nooit ver weg zijn. "Ik ben jong en wil alleen nog observeren wat er gebeurt, en dat aan anderen laten zien", zegt Tavakolian (1981). De Iraniërs willen geen revolutie, maar wel meer persoonlijke ruimte, vertelt ze. Die rekken ze steeds een beetje op binnen de grenzen van de regels. Tavakolian ziet vaak hoe diep religieuze mensen zoveel moderner kunnen zijn dan jongeren die zich zo Europees mogelijk kleden. "In het Westen wordt moderniteit vaak afgemeten aan hoe je eruit ziet, maar mijn nicht die in een chador loopt is in veel opzichten zoveel meer open minded dan die Europa-adepten. Zij zou hen nooit veroordelen, maar omgekeerd gebeurt het wel."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden