Fragment / Sophie Bloemen over Rousseau (1712 - 1778)

,,De ware grondlegger van de burgerlijke maatschappij was hij die als eerste een stuk grond omheinde, zich verstoutte te zeggen 'Dit is van mij', en onnozelaars trof die hem geloofden. Hoeveel misdaden, oorlogen, ellende en verschrikkingen zouden het mensengeslacht niet gespaard zijn gebleven, als iemand toen de palen had uitgerukt, of de gracht had dichtgegooid, en zijn medemens had toegeroepen 'luister niet naar deze bedrieger: jullie zijn verloren als jullie vergeten dat de vruchten van de aarde van iedereen zijn en dat de aarde van niemand is'.''

,,Rousseau zet het basisprincipe van de liberale theorie, het eigendomsrecht, in een kritisch daglicht. In zijn ogen is het een vrucht van de ongelijkheid. Wat hij beschrijft is geen historisch feit, maar hij laat toch zien dat er op een kritische manier naar eigendomsrecht gekeken moet worden. De manier waarop we naar eigendom kijken heeft naar mijn mening nog lang niet zijn eindfase bereikt. Het communisme, waarin bezit moest worden gedeeld, is gepasseerd. Toch denk ik dat gemeenschappelijk bezit toch wat meer normaal kan worden. Door internet -hoewel het bezit daar niet tastbaar is- is onze manier om over eigendom te denken al veranderd. Muziek en informatie is er voor iedereen. Er zijn zelfs muzikanten die juist willen dat hun muziek gratis gedownload kan worden via internet, terwijl hun platenbazen de muziek alleen commercieel willen gebruiken.

Rousseau stelt dat eigendomsrecht tot ongelijkheid, narigheid en oorlogen heeft geleid. Ik ben idealistisch, ik zou het mooi vinden als er meer gelijkheid zou komen, dat de rijkdom beter verdeeld gaat worden. Natuurlijk, ik realiseer me dat onze maatschappij bestaat uit de gratie van het eigendomsrecht, dat onze samenleving en economie op dit grondprincipe is gebaseerd.

Het socialisme en communisme hebben geprobeerd een nieuwe mens te maken door de mens in een nieuw frame te forceren, maar dat lukte niet. Het communisme heeft bepaalde trekken van de mens geprobeerd te negeren. We hebben behoefte aan eigendom, we pakken tenslotte wat we kunnen pakken om te overleven. Als je de mens wilt stimuleren iets te doen, moet hij daarvoor een beloning krijgen. In het communisme kreeg hij dat niet. Het socialisme is een goed uitgangspunt, maar is het economisch inefficiënt.

Het eigendomsrecht zou ook niet moeten verdwijnen, maar bekijk het wel kritisch. Bezit is niet altijd goed. Het streven naar gelijkheid hoeft niet samen te vallen met het streven naar gemeenschappelijk bezit. Je kunt ook een deel van je eigendom afstaan aan de ander, bijvoorbeeld door het betalen van belastingen.

Ik studeer naast filosofie ook internationale betrekkingen en dan wordt de ongelijkheid in de wereld je wel duidelijk. Nederland met zijn verzorgingsstaat vind ik een voorbeeld voor de rest van de wereld. Ik hoop dat de -internationale- markteconomie aan banden wordt gelegd, zodat de verzorgingsstaat, ontstaan uit solidariteit, niet wordt bedreigd. En dat we tenminste het effect onderzoeken van de internationale marktwerking.

Eigenlijk is Rousseau pessimistisch. Hij zegt niet dat het allemaal goed komt, omdat toen niemand ingegrepen heeft. Hij betoogt hier ook niet dat we terug moeten naar gemeenschappelijk bezit, hij wil niet vechten voor een natuurstaat. Hij is alleen op zoek naar het begin van de ongelijkheid. Het is geen idealistisch pamflet, het is geen oproep tot actie. Het is voor Rousseau alleen een pleidooi voor gelijkheid. Daarnaast is het esthetisch ook een mooi stukje. Er zit vuur in. Het fragment zal mensen niet overtuigen, maar het inspireert mij wel.''

Sophie Bloemen (23) studeert filosofie en internationale betrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden