Fragment / Kars Veling over Blaise Pascal (1623 - 1662)

De laatste stap van het verstandelijke denken is de erkenning dat er oneindig veel dingen zijn die het te boven gaan. Als het aan dat inzicht niet toekomt is het maar zwak. Blaise Pascal (1623-1662), Ideés.

,,Ik ben gefascineerd geraakt door Pascals rationele inslag en zijn kinderlijke verwondering over de schepping. Hij was een briljant wiskundige en fysicus. Hij was zich ook buitengewoon bewust van de grenzen van de rede.

Het is zo gemakkelijk de twee componenten - de ratio en de verwondering - los te koppelen. Dat levert mensen op die heel cynisch in de wereld staan. Met een rationele houding, wordt alles ontluisterd en gereduceerd tot erfelijke factoren en wiskundige berekeningen. Ook zijn er mensen die als reactie daarop maling aan de rede hebben. Ze volgen hun impulsen, leven bij de dag. Sommigen begraven zich in een bepaalde levensovertuiging en houden de boze wereld ver van hen. Dat lijkt veilig en warm, maar zo'n houding is heel bedrieglijk.

Beide keuzes bevallen me niet. Voor mij is het inspirerend wanneer de mens open staat voor ervaringen en zich ook rationeel wil verantwoorden en de bereidwilligheid heeft om te veranderen.

Als je de rede serieus neemt, ontdek je dat er veel bovenuit gaat. Vertrouwen, liefde, geloof en verantwoordelijkheid kun je bijvoorbeeld wel beredeneren, maar je hebt er geen grip op. Ze zijn niet beheersbaar. Pascal, die een overtuigd gelovige was, bedoelt met dit fragment niet dat je minder moet gaan denken, maar dat áls je meer denkt, tot het besef moet komen dat er oneindig veel dingen ongrijpbaar zijn. Hij zegt ook dat het hart redenen heeft die de rede niet kent. Waarom voelt een ander liefde voor jou? Waarom heeft een ander vertrouwen in je? Maar ook: je draagt verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld als je partner ziek wordt. Natuurlijk zijn er mogelijkheden om je aan je omgeving en je verantwoordelijkheid te onttrekken. Maar net als liefde hoor je ook de verantwoordelijkheid te aanvaarden. Het zijn de geschenken en opdrachten van God. Het is mijn morele overtuiging dat je je er niet aan kúnt onttrekken. Dat mag niet. Leven is samen leven en elkaar ontmoeten. De omgang met anderen is een geschenk, en dat hoeft niet alleen leuk en plezierig te zijn.

Wanneer mensen zich onttrekken, misschien uit gemakszucht, amputeren ze zichzelf. Het is iets van je menszijn wat je dan vergeet. Voor hen wordt hun leven niets anders dan een toevallige samenloop van omstandigheden zonder zin, doel en verwachting.

Er kan niet genoeg gedacht worden, maar het wordt een probleem als we daar ook alleen de antwoorden van verwachten. Ik zie om me heen een sterke tendens dat mensen met hun denken grip om hun omgeving willen krijgen. Het is ook logisch, want stel dat alles wat daarbuiten valt niets anders is dan drijfzand en verwarring? Als je daar vanuit gaat zit je in een lastig pakket.

Als liefde, vertrouwen en verantwoordelijkheid geschenken van God zijn, impliceert dat ook dat je iets misschien niet zult krijgen. Deze constatering maakt het leven inderdaad onzeker, er blijven veel open vragen. Maar als de opdrachten en geschenken komen, komen ze niet toevallig. Het wordt spannend als iemand zoiets niet kan geloven. Dan ben je pas echt aan de chaos overgeleverd.''

Kars Veling (57) was lijsttrekker van de ChristenUnie en is filosoof.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden