Review

Fraaie prentenboeken stimuleren taalontwikkeling

Uitgeverij Stichting Averroès: reeks prentenboeken bij programma's 'Opstapje' (2-4 jaar) en 'Opstap opnieuw' (4-6 jaar): o.a. Fakir Baykurt: 'Het verhaal van Güler', ill. Ali Aksan; Ghazi Abdel-Qadir: 'Sjamsi en Ali Baba in de stad', ill. Alice Hoogstad; Noni Lichtveld: 'Baby is jarig; Lian de Kat: 'Krokodilletranen', ill. Maarten Wolterink; Agnes van Montfoort: 'De wolf en het slimme geitje', ill. Rick de Haas. Info: Averroès, 020-5929666. *)Uit 'Opstap opnieuws' nr.2, 1996, blad voor buurtmoeders en coördinatoren.

De moeders zijn opgetogen over de boekjes, vooral over 'Het verhaal van Güler' van Fakir Baykurt, waarin een Turkse peuter uit een warm, traditioneel gezin per vliegtuig met vakantie gaat naar haar opa en oma op het Turkse platteland. Oma draagt een hoofddoek (mama niet), melkt zelf haar koe en heeft een grote, gemetselde oven in huis waarin ze haar brood bakt. In het huis branden olielampen, en de bedden bestaan uit matrassen op de vloer met gebloemde dekens. Güler mag eieren uit het kippenhok halen, en komkommers en tomaten plukken.

De illustraties van Ali Aksan zijn de meest naïeve en stijve van de hele reeks, maar dat vinden de moeders geen enkel probleem. De herkenbare situatie staat voorop, ook al gaat het in het boek om een Turkse familie in plaats van een Marokkaanse.

Zuinig

De moeders zijn erg zuinig op de boekjes, die ze als deelnemer aan het programma kosteloos krijgen. Ze worden bovenop de kast bewaard en als de kinderen er alléén in willen kijken, moeten ze eerst toestemming vragen. Er mag absoluut niet in worden getekend en de kleinsten mogen er zonder begeleiding niet aankomen. “Dat komt omdat het èchte boeken zijn”, zegt één moeder, en een ander zegt beschroomd: “De boekjes zijn zo mooi dat ik niet meer naar de bibliotheek ga.” *)

Deze Marokkaanse moeder heeft gelijk: de prentenboeken zijn van goede kwaliteit. Zoals 'Sjamsi en Ali Baba in de stad' van Ghazi Abdel-Qadir: een vrolijk verhaal, levendig geïllustreerd door Alice Hoogstad, over een jongetje dat met zijn haan Sjamsi onbedoeld een oosterse markt op stelten zet.

'Baby is jarig' van Noni Lichtveld is een prentenboek zonder woorden, waarin een Caribische familie uitbundig de eerste verjaardag van een kleintje viert. Op elke dubbele pagina verschuift het beeld - en de communicatie - omdat er nieuwe feestvierders binnenkomen. Het cadeautje dat op de ene pagina wordt uitgepakt, gaat op de volgende pagina's van hand tot hand. De prenten bevatten talloze geinige details en dagen de jonge lezers uit tot goed kijken en vergelijken, begrijpen wat er gebeurt en vertellen.

Niet alle prentenboeken zijn door allochtone kunstenaars gemaakt, bijvoorbeeld 'Krokodilletranen' van Lian de Kat. Het verhaal heeft een - gelukkig niet al te nadrukkelijke - dubbele bodem: een jonge krokodil gaat naar een nieuwe school. Omdat hij zo groot is, past hij niet in de klas en wordt hij gepest. Uiteindelijk wordt de school verbouwd, zodat ook hij er in past. Maarten Wolterink maakte bij het verhaal sprekende aquarellen met een aandoenlijk krokodillejong.

Herkenbaarheid betekent voor Averroès dus niet dat alle verhalen realistisch moeten zijn. Zo bevat de reeks naast 'Krokodilletranen' ook een fraai geïllustreerde versie van het sprookje 'De wolf en de zeven geitjes'. Huisdieren komen echter niet of nauwelijks voor in de reeks: dieren in huis wordt als vies ervaren, vooral honden, die in verschillende culturen als onrein worden beschouwd.

De Averroès Stichting is genoemd naar de Arabische filosoof Averroès (1126-1198) die, als kenner van het werk van Aristoteles, oosterse en westerse denkwijzen verbond.

'Opstap opnieuw' is één van de zes programma's, gericht op preventie van onderwijsachterstanden, die de Averroès Stichting op vrij grote schaal uitvoert; zo functioneert het 'Opstap'-programma momenteel in tientallen gemeenten door heel Nederland. De programma's worden door verschillende universiteiten (Utrecht, Leiden, Tilburg) en door het Christelijk Pedagogisch Studiecentrum begeleid. Internationaal werkt Averroès samen met Amerikaanse onderzoekers, met de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem, en sinds kort met de UNESCO.

De prentenboeken zijn speciaal door Averroès ontwikkeld met subsidie van het toenmalige ministerie van WVC (directie Vluchtelingen, Minderheden en Asielzoekers), en verschijnen in het Nederlands, Arabisch, Turks en Papiamentu. Er zijn er nu, alleen al voor het 'Opstap opnieuw'-project (4-6 jaar), vijftien verschenen; er volgen er nog drie. Voor andere projecten, zoals 'Opstapje' (2-4 jaar) en 'Overstap' (6-7 jaar) zijn aparte boeken ontwikkeld. Criteria zijn dat de verhalen moeten uitgaan van de leef- en ervaringswereld van kinderen (zowel allochtone als autochtone) in een multi-etnische samenleving, dat ze de taalontwikkeling moeten stimuleren, en dat ze moeten aansluiten bij de voorleeservaring van de ouders.

Ze zijn niet alleen bedoeld voor allochtone kinderen en hun ouders: er doen ook Nederlandse gezinnen - afkomstig uit lagere sociaal-economische milieus - mee aan de programma's van Averroès. En wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat de programma's inderdaad het beoogde resultaat hebben.

Specialisme

Averroès begint zich onder meer te ontwikkelen tot een uitgeverij met een specialisme waar een groeiende behoefte aan is. De prentenboeken zijn echter (nog) niet in de boekhandel verkrijgbaar. Dat is jammer, want de meeste kunnen de toets der kritiek - ook die der niet positief-discriminerende - gemakkelijk doorstaan, en zijn daarmee rijp voor een bredere verspreiding.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden