Fraaie en dubieuze momenten in wisselvallige Ifigeneia

’Ifigeneia in Aulis’ van Euripides door Toneelgroep Amsterdam. Regie: Robert Woodruff. Tournee t/m 31/1. Info: www.toneelgroepamsterdam.nl

Het openingsbeeld is krachtig. Vlak voor de handeling begint oefent een soldaat met ratelend geweer op manshoge poppen. Als schietschijf zijn die poppen tegelijk metafoor voor het Griekse leger, dat gedoemd is te wachten tot de door godin Artemis veroorzaakte windstilte wordt doorbroken om af te varen naar Troje. En in de daar volgende oorlog tot kanonnenvoer avant la lettre te dienen omwille van de van Menelaos geroofde Helena.

Allereerst is het een grandioze verbeelding van de heersende impasse. Alleen, zoals bekend, te doorbreken door koning en legerleider Agamemnon door dochter Ifigeneia te offeren. Het beeld kietelt de nieuwsgierigheid naar wat een dergelijke vondst verder gaat opleveren.

De roerloosheid van de tientallen schietpoppen echter blijkt te lang niet meer dan een passiviteit uitstralend en allengs saai gegeven. Als veel later Ifigeneia in een vlaag van wanhopige woede een aantal van die figuren omgooit, rijmt dat zelfs hinderlijk slecht met het opstandige gemor in het soldatenkamp dat Agamemnon tot het offer prest.

Pas aan het eind, als alle poppen van de vloer zijn gereden en moeder Klytaimnestra eenzaam in het kale toneelhuis dwaalt, ontstaat weer een groots effect. De scheep gaande beweeglijkheid tegenover het diepe verdriet als opmaat voor de ’Oresteia’-trilogie, dat begint met Klytaimnestra’s wraak op Agamemnon.

Zo heeft de Amerikaanse regisseur Robert Woodruff met begin- en slotscène Euripides’ tragedie mooi in de klassieke context gekaderd, maar hangt de twee uur daartussen qua vormgeving er maar wat bij. Wisselvalligheid typeert eigenlijk de hele enscenering. Fraaie en dubieuze ideeën buitelen over elkaar heen.

Adembenemend is het koor, gespeeld door jonge operazangeressen, dat de originele teksten (in het Grieks!) zingt. Dat geeft een kleur en tijdloze schwung aan de voorstelling, die de handeling boven de anekdote tillen. Daarin is de regisseur meer dan geslaagd.

Op andere momenten maakt regisseur Woodruff onbegrijpelijke keuzes. Waarom bijvoorbeeld de oude slaaf overduidelijk door een actrice laten spelen?

En waarom Klytaimnestra met opzettelijk opgetrokken jurk in eenzelfde hurkzit als vermeende schoonzoon Achilles laten neerzakken, zodat de hele zaal haar recht in het kruis kijkt?

Zodat gegeneerd gegrinnik de overhand krijgt? En niemand meer luistert naar de redeneringen, waar het toch om ging?

Het lijkt er dan waarachtig op of Woodruff ook nog eens de traditie van destijds, waar tragedies werden gevolgd door een klucht, in één voorstelling wil samenballen.

Gelukkig zijn er dan de actrices die, anders dan hun wat zwakjes en vaak te schreeuwerig acterende mannelijke tegenspelers, diepe lagen in hun spel tevoorschijn halen.

Met een enkele olijke blik tot een machteloos gebaar laat Chris Nietveld het publiek de hele omslag meebeleven van een moeder die denkt haar kind ten huwelijk te leiden tot het besef dat zij kind (en man) kwijtraakt door de aanstaande offermoord.

Al even gevoelig, met vooral groot glanzende ogen, toont Karina Smulders hoe Ifigeneia’s kinderlijke onbezorgdheid overgaat in even besliste als naïeve offerbereidheid. Het is de weerloosheid van beiden die blijft hangen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden