Reportage

Fouten maken mag, zolang je er maar een beter mens van wordt

Bij de 'zwelgplek' konden festivalgangers hun rampspoed ruilen. Beeld Werry Crone

Falen mag tegenwoordig niet meer. Alleen succes telt. Tijd om eens flink aan faalfitness te doen.

In een zaal van TivoliVredenburg maken mensen twee aan twee wilde armbewegingen. Af en toe steken ze hun duim naar elkaar op. Dat is een teken dat de bewegingen fout gingen. Maar vanavond mag je daar niet van balen. Nee, op het zogenoemde Faal Festival worden fouten gevierd.

De bezoekers van het Utrechtse poppodium doen mee aan wat bedenker Remko van der Drift faalfitness noemt, een warmmakertje voor de rest van de avond vol lezingen en discussies over het fenomeen falen. Van der Drift heeft zich daarin gespecialiseerd met zijn Instituut voor Faalkunde. Zijn werk is één groot cliché, erkent hij direct. "Je leert van fouten. Alleen willen mensen dat niet erkennen. Alleen succes telt."

Het komt bij veel sprekers tijdens het festival terug: onze obsessie met succes. Sociale media die volstaan met mooie kiekjes van enerverende reizen, gelukkige relaties en glanzende carrières. De huidige generatie twintigers die, zo bleek onlangs uit Brits onderzoek, veel vaker dan de generaties voor hen aangeeft dat zij sociale druk voelen om perfect te zijn. Het idee dat we, uit angst om de mist in te gaan, niet meer durven te experimenteren en daarmee een hoop levensvreugde missen.

Tegengeluid

Dat schreeuwt om een tegengeluid, vinden de bedenkers van het Faal Festival, waar volgens hen afgelopen zaterdagavond zo'n duizend bezoekers kwamen. Het past in een trend die al langer gaande is in de vorm van zogenoemde FuckUp Nights, inmiddels wereldwijd georganiseerd. Het zijn avonden waarop mensen een keer niet vertellen over hun succes, maar over de keer dat ze de verkeerde beslissingen namen.

Ook tijdens het Faal Festival is er een podium voor dergelijke verhalen. Cabaretier Soundos El Ahmadi vertelt bijvoorbeeld hoe ze flopte als huiscabaretier van tv-programma 'De Wereld Draait Door' en erachter kwam dat zij niet gemaakt is voor grappen over de actualiteit, terwijl iedereen om haar heen enkel aan het stressen was om de kijkcijfers. "Mijn creativiteit had zuurstof nodig."

Of Diederik Stapel, de wetenschapper die onderzoeksresultaten verzon. Hij begint zijn verhaal met 'een bijsluiter': "Ik weet dat wat ik heb gedaan fout was. Dus niets wat ik vanavond ga vertellen doet af aan het feit dat ik zelf verantwoordelijk ben voor wat ik heb gedaan."

Zinloos falen

Is de behoefte dat te benadrukken niet typerend voor hoe we omgaan met fouten? Over Stapel als spreker kreeg Van der Drift veel vragen, zegt hij. "Het gaat over falen en hij is een fraudeur, werd er gezegd. Blijkbaar vinden sommige mensen dat er een bepaalde grens is aan de fouten die je mag maken. Ik persoonlijk vind het juist ongelooflijk dapper dat hij hier zijn verhaal doet."

Fouten maken mag, zolang je er maar een beter mens van wordt. Daar draait het om, ook in veel verhalen tijdens het Faal Festival. Maar bestaat er ook zoiets als zinloos falen? Natuurlijk, zegt psycholoog Arjan van Dam, die een boek schreef over de kunst van het falen. "Zinloos falen is dat jij of je omgeving helemaal niets leert van een fout. Maar dergelijke fouten worden natuurlijk niet gevierd tijdens zo'n festival."

"Falen is soms gewoon klote", zegt Van der Drift . "Het zou mooi zijn als je dat ook gewoon kan aanvaarden. Dat we een fout accepteren als feit."

Stress hoort nu eenmaal bij het leven

Stress om het allemaal perfect te doen, angst om te falen. De burn-out als volksziekte nummer één. Klopt dat beeld wel? Christiaan Vinkers, psychiater en stressdeskundige aan de Universiteit Utrecht, wil het graag relativeren. "Als je naar de cijfers kijkt, dan is het aantal mensen dat met burn-outklachten bij de huisarts komt tussen 1991 en 2014 met een kwart gedaald. Het aantal mensen met een depressie is al dertig jaar stabiel."

Het idee dat we nu meer stress hebben dan vroeger is vooral een kwestie van perceptie. "We romantiseren 'vroeger'. In 1900 werkten mensen gemiddeld zes dagen in de week, twaalf uur per dag. Denk je dat dat geen stress opleverde?"

Wel zijn de prikkels veranderd. De sociale media, de smartphone die continu aan het piepen is. Mensen moeten daarmee leren omgaan. En niet bang zijn voor stress. "Het heeft net als falen een slechte naam, maar het hoort bij het leven. Zolang het maar in balans is. Te veel stress is niet goed, maar te weinig ook niet."

Lees ook:

Op sociale media is falen het grootste taboe. Daar doen we met z'n allen een wedstrijdje hoe geweldig het gaat. Praat juist over je grootste mislukking. Dat lucht op.

"De Schepper schiep ons … faelbaer, en van een bouvallige natuur." Dit schreef Joost van den Vondel bijna vier eeuwen geleden. Dat het faalbare en die bouwvallige natuur met elkaar te maken hebben, zien we dagelijks op de werkvloer, waar falen geen optie is maar faalangst desalniettemin regeert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden