'Foute wetenschap en hysterie beheersen discussie kernenergie'

Sinds de ramp in Japan staat kernenergie weer volop ter discussie. Maar die discussie is gebaseerd op foute wetenschap en een hysterische interpretatie daarvan, vindt wetenschapsjournalist Theo Richel. 'Het centrale misverstand bij alles wat met kernenergie te maken heeft, is het gevaar van straling.'

Richel werkte in de jaren 70 en 80 bij Milieudefensie en Vara's Vroege Vogels en voerde actie tegen kernenergie. De maker van de website De Groene Rekenkamer veranderde van mening na de ramp in Tsjernobyl, waar in 1986 een kernreactor smolt en de omgeving tot in de eeuwigheid besmet zou zijn met radioactiviteit. 'Maar wat is er in Tsjernobyl nou gebeurd?' vraagt Richel zich af. 'Dat gebied is helemaal niet onbewoonbaar. Als je 14 dagen op het strand in Brazilië gaat liggen, heb je net zo veel straling als wanneer je zes jaar in Tsjernobyl rondloopt. Dat verhaal over die duizend jaar, dat is een quote waar je geen wetenschapper achter krijgt.'

Geen blijvende schade
Volgens Richel waren in Tsjernobyl 400 mensen aan het werk in de centrale toen deze de lucht in ging. 'Die 400 mensen zijn blootgesteld aan enorm veel straling. Toch zijn er van die 400 slechts 30 personen dood gegaan.' Richel wijst ook op het Manhattan Project in het Amerikaanse Los Alamos, waar in de jaren veertig aan de ontwikkeling van de atoombom werd gewerkt. 'Een groep onderzoekers daar was belast met plutonium, dat als de aller-giftigste stof wordt gepresenteerd. Het laatste onderzoek naar hun gezondheid is 50 jaar later uitgevoerd. Geen enkel negatief effect van dat plutonium werd teruggevonden.'

De intensiteit van de straling is gerelateerd aan de duur daarvan, legt Richel uit. Iets dat duizenden jaren radioactief is, straalt weinig. Bij veel radioactiviteit is de stralingsduur kort. 'Dat is wat nu in Fukushima aan de orde is. Het jodium 131 dat daar vrij komt straalt heel hevig, maar ook kort. Na acht dagen is de straling gehalveerd. Als je dat materiaal in zee gooit, is dat prima.'

Afvalprobleem is een non-issue
De relatie tussen stralingsintensiteit- en duur is ook de reden dat Richel het afvalprobleem een 'non-issue' vindt. 'Waarom zou je moeilijk doen over radioactief afval als dat net zo veel straalt als het erts waar het uitkomt? In Zuid-Frankrijk lopen generaties mensen over een uraniumrijke bodem en worden zo bestraald. Dat uranium straalt niet veel, maar radioactief afval straalt ook niet veel. Daarom is het ook 250.000 jaar radioactief. Juist omdat er bijna niets van af komt.'

Niet alleen in Zuid-Frankrijk is de natuurlijke dosis straling honderden malen hoger dan wat in Nederland de norm is. Ook Brazilië en China kennen plaatsen met een sterk verhoogde radioactiviteit. Opvallend: de sterfte aan kanker is er lager. 'Dat laat zien dat straling, maar ook dioxine en andere stoffen, in hun uitwerking gelijkenis vertonen met alcohol of vitamines. Krijg je te veel binnen, dan is het niet goed. Te weinig is ook niet goed. Maar een beetje wel. Overal waar onderzoek is gedaan naar straling zie je in het gebied tussen de paar millisievert (mSv) en paar honderd mSv vooral positieve effecten. Pas daarboven zie je negatieve lichamelijke gevolgen.'

Oorsprong foute wetenschap
De oorsprong van de foute wetenschap dat alle straling schadelijk is, ligt in de jaren 50, zegt Richel. In die tijd onderzochten wetenschappers de gevolgen van de atoombom op Hiroshima in 1945. In de binnenste cirkel rond de plek waar de bom was gevallen, werd veel straling gemeten en kregen mensen meer kanker. De volgende cirkel vertoonde minder straling, maar gegevens over gezondheidsklachten ontbraken. In de buitenste cirkel waren mensen niet radioactief besmet en lag het kankercijfer rond het gemiddelde.

'Men heeft op die manier vastgesteld dat er een lineair verband is tussen straling en kanker', zegt Richel. 'Maar dat is gebeurd door in die berekening de ring te negeren waar geen cijfers over waren. Nu blijkt dat in die ring mensen juist minder kanker kregen. Een bepaalde dosis straling kan dus ook beschermen tegen kanker. Er is geen enkele reden om het leed van de atoombom te bagatelliseren, maar er is dus ook een aanzienlijke groep die door die bom juist langer leeft.'

Angstlust
Waarom dan toch die weerzin tegen kernenergie? Het allesverklarende woord is volgens Richel het Duitse woord 'Angstlust'. 'Dat is wat dit land in de greep heeft. We kunnen niet zonder angst. De ene keer is het de olieramp in de Golf van Mexico, dan weer een andere ramp. En iedere keer weer blijken de gevolgen mee te vallen. Op Bhopal na. Dat is een uitzondering.'

'Of er nadelen zijn aan kernenergie? Tja, daar weet ik nu geen antwoord op. '

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden