Foute grap breekt verkiezing open

De Poolse presidentsverkiezingen leken tot vorige week een gelopen race. De zittende president Aleksander Kwasniewski kon zich met een aanhang van rond de 60 procent zeker wanen van herverkiezing. De kans dat de voormalige communist komende zondag in de eerste ronde wordt herkozen is nog altijd levensgroot, maar er is enige reden tot zorg op het presidentiële paleis.

Afgelopen zaterdag toonde de verkiezingsstaf van tegenkandidaat Marian Krzaklewski een videofilm, waarop de president een van zijn naaste medewerkers aanzet de paus te imiteren. Dat kostte de president in één klap tien procent in de peilingen en daarmee is er een kansje op een tweede ronde ontstaan.

Niet dat Krzaklewski, de opvolger van Lech Walesa als voorzitter van de vakbond Solidariteit, daardoor veel kans maakt te worden gekozen tot president. Negatieve campagne slaat als een boemerang terug op de kandidaat die er gebruik van maakt.

Krzaklewski wist in 1997 de verdeelde rechtse partijen te verenigen in de Verkiezingsactie Solidariteit (AWS) en de post-communistische regering uit het zadel te stoten. Zelf werd hij geen premier, maar hield zijn kruit droog voor de presidentsverkiezingen. Nog altijd hoopt Krzaklewski het huzarenstukje van Lech Walesa te herhalen. Deze leek bij de vorige verkiezingen in 1995 zijn populariteit na vijf jaar presidentsschap voorgoed te hebben verspeeld, maar bleek in de tweede ronde in staat anti-communistisch Polen te mobiliseren. Uiteindelijk won Kwasniewski met maar enkele duizenden stemmen verschil.

Een herhaling van dit scenario is echter zo goed als uitgesloten. Krzaklewski is niet de legendarische leider van de anti-communistische oppositie. Bovendien geldt hij als man achter de schermen van de huidige AWS-regering, die zichzelf met enkele ingrijpende hervormingen impopulair heeft gemaakt. De openlijke steunbetuigingen van katholieke priesters, die Krzaklewski vooral na het tonen van de video met de pausimitatie ten deel vielen, werken vrijwel zeker averechts.

De man die daarentegen kan profiteren van Krzaklewski's verkiezingsfilm, is Andrzej Olechowski. Deze liberale pragmaticus is nooit lid geweest van de communistische partij, maar zat wel als raadgever van de communistische regering bij de ronde-tafelbesprekingen die de overgang naar de democratie inluidden. Sindsdien is hij minister geweest in zowel een post-communistisch, als een post-Solidariteitsregering. Kiezers die geschokt door de belediging van de paus door Kwasniewski op zoek zijn naar een andere kandidaat, komen voor een groot deel terecht bij Olechowski, die zich onthoudt van negatieve campagne-elementen. Het is geen toeval dat Olechowski kiezers haalt uit het electoraat van Kwasniewski. Beide kandidaten staan, evenals Walesa, achter de grote lijn van de transformatie die Polen sinds de val van het communisme heeft doorgemaakt. De andere pretendenten voor het presidentschap spelen in op angstgevoelens die onder de bevolking leven: angst voor de privatisering, voor het buitenlandse kapitaal, voor het verlies van soevereiniteit na toetreding tot de EU en voor de terugkeer van Duitsers naar West-Polen.

Over een ding is vrijwel elke neutrale waarnemer het eens: De overwinning kan Kwasniewski alleen nog ontgaan, indien hij er zondag niet in slaagt meer dan de helft van de kiezers achter zich te krijgen en Olechowski als tweede eindigt. Dit zou de president tot een inhoudelijk debat met Olechowski dwingen, waarbij hij rekening moet houden met diens mediakwaliteiten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden