Foute bedrijven aan de schandpaal nagelen heeft geen enkel effect

Beeld ANP

Ondernemers die hun personeel slecht behandelen, belanden op een site. Maar daar wordt nauwelijks op gekeken.

Wat gebeurt er met jouw bedrijf als iedereen op internet kan lezen dat je je werknemers onderbetaalt? Of dat je arbeidsmigranten van buiten de EU aan de slag hebt die helemaal geen vergunning hebben om hier in Nederland te werken? Sinds 2016 zijn die gegevens openbaar. Op de site van de Inspectie SZW (de vroegere arbeidsinspectie) staan deze bedrijven gemeld met naam en toenaam. Het effect? Geen.

Op initiatief van toenmalig minister van sociale zaken, Lodewijk Asscher (PvdA), is drie jaar geleden besloten de namen van bedrijven openbaar te maken die werknemers onder het wettelijk minimumloon betalen of ‘vreemdelingen’ aan het werk hebben. Op de site van de inspectie is te zien welke bedrijven hun personeel uitbuiten. Maar de ondernemers die de wet overtreden, trekken zich er niets van aan, blijkt uit onderzoek van SEO in opdracht van Asschers opvolger minister Wouter Koolmees (D66).

En het heeft ook geen afschrikwekkend effect voor andere ondernemingen in vergelijkbare sectoren. De belangrijkste oorzaak daarvan, meldt SEO, is dat bijna niemand weet dat de gegevens van de inspectie over het bedrijf online staan en voor iedereen in te zien zijn. Niet alleen zijn de collega-bedrijven niet op de hoogte, ook de werknemers en consumenten weten van niets.

Hetzelfde geldt voor ketenpartners die met de bedrijven samenwerken. Ook zij controleren niet op de site van de inspectie of het betreffende bedrijf geen regels overtreedt. Daardoor vinden de bedrijven die op de site wel gemeld staan dat ook geen probleem. Ze verliezen er geen enkele klant mee, melden ze aan de onderzoekers. Ook banken kijken er niet naar, dus over het verkrijgen van leningen hoeven deze bedrijven zich ook geen zorgen te maken.

Flink zoeken

Bovendien weten de overtreders van de wet zelf ook vaak niet dat die informatie voor iedereen te zien is. Ze krijgen daarover wel een brief van de inspectie. Ook is minder dan de helft van de geënquêteerde onder toezicht gestelden ervan op de hoogte dat de inspectiegegevens op een voor het publiek toegankelijke website worden gezet.

Om de resultaten te zien, moet je wel flink zoeken. De website biedt een keuze uit acht subkopjes met vrij algemene benamingen. Daarna volgt een tabblad met een keuze uit veertien onderwerpen.

Wie het juiste subkopje aanklikt, komt eerst op een algemene pagina met brede informatie. Als eindelijk de lijst is gevonden van inspectiebezoeken aan ondernemers die een overtreding hebben begaan rondom ‘eerlijk werk’, tref je een enorme lijst aan van ruim vierduizend bezochte bedrijven.

Dan begint het speurwerk naar een onderneming die de wet overtreedt. En pas dan komen de bakkers, uitzendbureaus en slijterijen tevoorschijn die boetes hebben gehad. Uit onderzoek van SEO blijkt dat maar vijf procent van de consumenten en werkzoekenden bekend is met deze website.

Als de lijst veel makkelijker vindbaar zou zijn, zou het resultaat van naming and shaming zomaar heel anders kunnen zijn, meldt SEO. Want uit literatuur en uitgevoerde analyses blijkt dat openbaarmaking in potentie wel effectief kan zijn. De juiste manier van presenteren is daarbij ‘essentieel’.

En daar zit nu het probleem. Zoals het nu gaat, is het eigenlijk vrij zinloos. Bedrijven passen hun werkwijze na een geconstateerde overtreding volgens eigen zeggen dan ook niet of nauwelijks aan. De openheid is een papieren tijger.

Lees ook:

Fout bedrijf aan digitale schandpaal. 

Het is zover: bedrijven die werknemers onderbetalen of waar buitenlanders zonder werkvergunning meedraaien - en betrapt worden - komen met naam en toenaam op de website van de Inspectie SZW. 

Zorgautoriteit dreigt met naming en shaming. 

Verzekeraars beloofden alles op alles te zetten om de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg te verkorten, maar slagen daar niet in, blijkt uit onderzoek van de Zorgautoriteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden