fotografie

Martin Parr 'Small World', t/m 11 febr. in het Nederlands Foto Instituut, Witte de Withstraat 63 in Rotterdam, geopend di t/m zo 11-17 uur. Het gelijknamige boek, uitgave Dewi Lewis, Stockport, Engeland, in Nederland gedistribueerd door De Verbeelding in Amsterdam, ¿ 60.

Of je nu naar de piramides in Egypte gaat, de scheve toren van Pisa opzoekt, de hoogste alpen beklimt of de Acropolis in Athene bestijgt, overal wachten horden bezoekers, gestoken in de onvermijdelijke korte broeken met sandalen (waarin gesokte voeten steken!) die je het uitzicht en je goede smaak en hoop op het avontuur fluks benemen. Het zijn ook overal dezelfde mensen. Of het nu dikke Duitsers, kaaskoppige Nederlanders of overmaatse Amerikanen zijn, de westerling is in groepen van minimaal dertig man tot in de donkerste oerwouden van Afrika te vinden, met een dame van lichte zeden aan de bar in het Thailandse Pattaya, fotograferend tussen de narcissen op de Keukenhof, of tussen de koeien badend op het strand van Goa in India.

Al die toeristen zijn op zoek naar avontuur, tenminste, als je mag afgaan op wat de vakantiebrochures suggereren. Tegelijkertijd willen ze ook zo veilig mogelijk reizen, en juist dat staat haaks op die zucht naar ongewone belevenissen. Ooit een Japanner solo door de wereld zien reizen? Ze komen, alweer volgens de foto's van Martin Parr, op alle plekken van de wereld, maar altijd per buslading vol.

Per definitie betekent hun aanwezigheid (maar net zo goed die van alle andere toeristen) dat er van iets ongewoons geen sprake meer kan zijn. Of het moet zijn dat je nooit gewend raakt aan hun smakken tijdens het eten in dat massale Parijse hotelrestaurant waar je per ongeluk in verzeild bent geraakt.

Sinds het toerisme gedemocratiseerd is, is er geen lol meer aan. Dat is ook de boodschap van Parr. Je hoeft niet meer naar Lisse, de Matterhorn in Zwitserland, het Pantheon in Rome of het Meer van Galilea in de hoop dat je daar nog iets beleeft; met jou kijken daar tegelijkertijd nog zeshonderd mensen rond. Ooit heb ik de proef op de som genomen door op een gure Kerstzondag, niet later dan tien uur 's morgens naar Auvers-sur-Oise in Noord-Frankrijk te reizen om daar het graf van Vincent en Theo van Gogh te bezoeken. En ja hoor, daar samen met drie Japanners staan kijken.

Toerisme is een wanstaltige industrie geworden waaraan iedereen meedoet, waaraan ieder schuldig is, dus niemand. Want ondanks de beelden van Parr wordt niemand er van afgeschrikt en zitten komende zomer de charters richting Gambia of Sri Lanka weer tot de laatste rijen non smoking vol.

Niet met Parr daartussen, want hij heeft het project waar hij vanaf 1987 aan heeft gewerkt, inmiddels afgerond. Een zekere verveling zal hem niet vreemd zijn geworden op zijn reizen, want waar hij ook was, overal zag het er precies hetzelfde uit. Misschien dat hij daarom ook niet die plekken bezocht, die als hét voorbeeld van het toerisme in een bepaald land kunnen dienen: de Eiffeltoren in Parijs, de inmiddels afgebroken Muur in Berlijn, het Rode Plein met het Lenin-mausoleum in Moskou, de Chinese Muur, het Vrijheidsbeeld in New York, Manneken Pis in Brussel, de Taj Mahal in India of Volendam. Veel zal het in het totaalbeeld niet hebben uitgemaakt, maar meer van hetzelfde was misschien nog ontluisterender geweest.

Wat doet Parr behalve sociologie bedrijven nog meer? Hij slaagt erin om een geweldige weerzin tegen je medemensen te scheppen. Hoe scherper hij kijkt, hoe meer je afgrijzen groeit. De middelen waarmee hij werkt, zijn heel simpel. Zijn standpunt als fotograaf is heel laag, waardoor je als beschouwer al snel tegen vervormde dikke buiken en dito kinnen opkijkt (een beproefde methode, waarmee in het verleden politici als Gijs van Aardenne, Ien Dales en Hans Wiegel op hun plaats werden gezet). Bovendien maakt hij een belichting die voor vervreemdende, isolerende en vaak theatraal aandoende scènes zorgt, ook een methode om het onderwerp over te accentueren. Parr kan ook heel gewoontjes rondkijken, maar meestal is zijn blik uiterst liefdeloos. Dat zegt veel over zijn onderwerpen, maar nog meer over hemzelf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden