fotografie

Sanne Sannes (1937-1967) - Serie Monografieen van Nederlandse Fotografen, deel 1'. uitg. Fragment, incl. bibliografie, 144 blz. - f 85.

De vraag lijkt onvermijdelijk bij een door voortijdig overlijden in omvang beperkt gebleven oeuvre. De componist Mendelssohn, Alfredo Catalani van de opera 'La Wally', filmster James Dean, schilder Vincent van Gogh, schrijfster Anne Frank, ze stierven een vroege dood. In goed gezelschap overigens van een paar religieuze denkers wier leven en werken de tand des tijds reeds eeuwen trotseren.

Een enkele grote geest lijkt er zelfs weet van te hebben dat de creativiteit in de knop gebroken zal worden en vergt om die reden misschien wel het uiterste van zijn kunnen. Alleen het werk zelf kan een afdoende antwoord geven op de vraag naar de zeggingskracht. Dat de uitgever van 'Sanne Sannes, 1937-1967' dooddoenerige scepsis van de hand wijst, mag met de publikatie van de monografie duidelijk zijn.

Voor hartsvriendin Louwrien Wijers was Sannes altijd al 'De Jongen met het Doorzicht naar de Dood'. Relatief al oud - binnen dat korte leven - begon hij te fotograferen, in 1959. Hij zag er ouwelijk uit: kalend voorhoofd, beetje stijfjes. Hij maakte morbide grappen.

Gerrit Jan Wolffensperger, nu lid van de Tweede Kamer voor D66 en toen leerling, model en chauffeur van Sannes (hij overleefde het autoongeluk waarbij de fotograaf om het leven kwam), herinnert zich hoe Sannes vrouwen shockeerde en overlaadde met een overdosis aanbidding. In de praktijk kwam het niet tot liefde, Sannes 'soigneerde en cultiveerde' zijn houding waarin het ook niet tot seksualiteit kwam en de camera de omweg was die hij bewandelde. Anna Beeke, vriendin en model, nu zelf fotografe: "Hem intrigeerden vrouwen, die de macht van het seksuele misbruiken. (...) In Sannes' fantasie is de vrouw de baas: zij bepaalt wat er gebeurt, zij geeft het je wel of geeft het je niet. Ik denk dat Sannes het altijd zo gevoeld heeft: vrouwen zijn de baas."

Heks en heilige

De vrouw als heks en de vrouw als heilige zijn de twee uitersten waarover in de monografie Sannes' drie naaste vrienden spreken met interviewer Gerard van Westerloo. Die extremen, het liefst in een en hetzelfde beeld samenvallend, beheersen Sannes' oeuvre, in reportages voor Panorama en Libelle, in opdracht ook van uiteenlopende bladen als Vrij Nederland tot Verstandig Ouderschap, in zijn foto-film 'Dirty Girl'.

Hij monteerde beelden tegen elkaar aan, maakte afdrukken met een zo grof mogelijke korrel en bekraste negatieven om het beeld agressiever te krijgen. Deelopnamen van vrouwenhoofden met gesloten of juist uitdagend open ogen, shots van verwaaide haren die spanning en verwarring suggereren, opnamen dicht op het model of van onderuit: ze spreken een erotische taal. Een zinnenprikkelende vrouw is bij Sannes niet onderdanig maar straalt kracht uit, ook als de fotograaf of de toeschouwer haar in haar intimiteit betrapt.

Sanne Sannes veranderde niet alleen de 'beeldtaal' van zijn tijd. Zijn (ieders) behoefte aan emoties in het leven heeft hij 'onder woorden' gebracht in een kleine maar consistente reeks foto's van jonge vrouwen in verschillende gedaanten. Zij zijn de belichaming van erotiek als "gezichtsveld waar alle menselijke emoties in zijn onder te brengen, waarbij de mens zich bewust wordt van iets haast instinctiefs, 't spel. Het moment waarop je je bewust wordt dat er iets gaande is" (uit een interview in 1964).

De erotische foto's vol stemming en spanning, waarin lichaamslijnen soms nog slechts zichtbaar zijn als grijs-witte tonen, vormen een collectie waarvoor geschiedschrijvers van de Nederlandse fotografie zich terecht allerminst schamen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden