fotografie

Tot en met 5 maart op 9 locaties. De Melkweg toont aansluitend op het thema film- en videoprodukties, zoals 'Bye' van Ed van der Elsken. Catalogus (Perspektief nr. 49), ¿ 29,50. Informatie en routebeschrijving: 010 - 476 52 08.

JOSEPHINE VAN BENNEKOM

Drie jaar geleden overleed ze aan kanker en de foto's tonen haar bijna uitdagende blik, terwijl ze koelbloedig haar door ziekte aangetaste borst laat zien. De beelden, in combinatie met de onderschriften waarin Spence pleit voor de patiënt als mondig mens in plaats van gehospitaliseerd proefkonijn, sloegen me uit het lood.

In negen Amsterdamse galeries ging vorige week '(Alter)Ego Documents' van start. De organisatie is in handen van Bas Vroege, de voormalige directeur van het inmiddels opgeheven Rotterdamse centrum voor fotografie Perspektief. De titel verwijst naar het autobiografische in de fotografie, video- en mediakunst. Fotografen lijken in toenemende mate gefascineerd door de privésfeer en laten de verwarrende buitenwereld steeds meer voor wat het is. De directe omgeving wordt doelwit van de lens.

Nu is dat op zichzelf natuurlijk niet nieuw. Sinds de uitvinding van de fotografie portretteren mensen zichzelf en hun gezinsleden. In familiefoto's - egodocumenten bij uitstek - worden verjaardagen, uitstapjes en vakanties vastgelegd. Later halen ze aan de hand van diezelfde foto's herinneringen aan vroeger op. Maar in ieder gezin wordt ook ruzie gemaakt, wordt er wel eens iemand ziek of gaat er iemand dood. En dat zie je zelden terug.

Lapjes '(Alter)Ego Documents' toont dat een aantal fotografen juist die onderwerpen tot speerpunt heeft gemaakt. In 'Pretty Ribbons' van Donigan Cumming zien we Netty Harris, een oudere actrice met een lijf dat letterlijk vel over been is. Ze treedt op voor Cummings camera, terwijl ze naakt naast een uitpuilende ijskast staat met haar nylonkousen op haar knieën of in bad ligt met borsten die als lapjes op het water drijven. Personifieert zij misschien Cummings ouder wordende moeder, die hij nooit heeft durven vragen voor hem te poseren? Het doet er eigenlijk weinig toe, omdat Netty zich met zichtbaar plezier voegt in haar laatste rol, waarin ze door Cumming respectvol wordt vastgelegd. Werk van Cumming hangt zowel in de Melkweg als in de Praktijk.

Ook Nobuyoshi Araki exposeert op twee locaties tegelijkertijd. Galeriehouder Paul Andriesse was al lang gefascineerd door het veelzijdige werk van deze controversiële Japanse fotograaf. De overeenkomsten tussen de bloemstillevens van zijn broer (de ruim een jaar geleden overleden schilder Erik Andriesse) en de stillevens van Araki waren voor hem zonneklaar. Andriesse stuurde Araki een catalogus en in reactie daarop werd een tentoonstelling gemaakt die als een hommage van Araki aan Erik Andriesse kan worden beschouwd. Prachtige en een beetje onwezenlijke foto's van bloemen (onder water gefotografeerd?) zijn het resultaat.

Dezelfde Araki is een van de meest gevraagde Japanse fotografen van dit moment en het doet er niet toe of zijn werk in opdracht voor SM-bladen en glossies of als vrij werk wordt vervaardigd: de foto's vormen een dagboek waaruit duidelijk een erotische obsessie blijkt. De tentoonstelling in galerie Torch valt uiteen in twee delen: het verhaal van zijn huwelijk met Yoko, dat eindigt met haar dood in 1990, en daarnaast heel suggestieve erotische stillevens. De foto's zijn onweerstaanbaar. De toeschouwer wordt als het ware de beelden ingetrokken, als in een spannende film die draait in een stikdonkere bioscoop.

In het werk van Lewis Baltz in W 139 speelt diens vader een belangrijke rol, al gaat Baltz veel afstandelijker met dit gegeven om dan de eerder genoemde fotografen. Via een CD-ROM, getiteld 'The Deaths in Newport', reconstrueert hij een geruchtmakende moordzaak waarin zijn vader, die rechter was, moest oordelen. Baltz zelf was als bijna tweejarige dagelijks in de rechtzaal aanwezig en herinnert zich de sensationele reportages in de krant. Via een interactieve produktie kan de toeschouwer ingrijpen in het verhaal en er dimensies aan toevoegen, waardoor de zaken in een ander daglicht komen te staan.

“Als veertigjarige”, zei Baltz tijdens een discussie over het werk, “heb je de behoefte om stil te staan en terug te kijken op wat je hebt bereikt. Je realiseert je dan dat je in veel opzichten op je vader lijkt, ook al heb je dat idee uit alle macht weggedrukt.”

Afwezig De intimiteit en lijfelijkheid kenmerken de foto's van Cumming, Spence en Araki, maar zijn bij andere fotografen zoals Larry Sultan en Hans Eykelboom geheel afwezig. Sultan toont in een combinatie van foto's, teksten en stills van oude familiefilmpjes een onthullende analyse van het leven van zijn ouders binnen de ideologie van het Amerikaanse gezinsleven. Eykelboom relateert zijn eigen proces van ouder worden aan de opbouw en afbraak van Nijmeegse gebouwen tussen 1949 (zijn geboortejaar) en 1993. Het tekent de wens om terug te gaan naar de wortels en te trachten via de camera greep te krijgen op zoiets ongrijpbaars als de ontwikkeling van een eigen 'ik'.

Het thema van '(Alter)Ego Documents' lijkt enigszins gezocht. Per slot van rekening is ieder kunstwerk een expressie van een allerindividueelste emotie waarvoor jeugdervaringen vaak genoeg de grondstof vormen. Toch slaagt de manifestatie erin om een paar krachtige voorbeelden te geven van aangrijpend en vernieuwend werk. De samenwerking van een aantal toonaangevende galerieën in het Amsterdamse geeft '(Alter)Ego Documents' de meerwaarde die ze verdient.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden