'Fotobom', 'wegkijkstaat', 'stemfie'; wat wordt 'Woord van het jaar'?

D66-leider Alexander Pechtold maakt een stemfie, een selfie gemaakt in het stemhokje tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. OLAF KRAAK Beeld anp

Was 2014 het jaar van de aanmodderfakker of toch van de saldosjoemelaar? Tot 15 december kan nog gestemd worden op een van de tien nieuwe woorden die het afgelopen jaar veelvuldig gebruikt werden. De selectie is een mix van Engelse leenwoorden, Arabische termen, een Franse econoom en lekker plat Rotterdams.

De verkiezing van Van Dale wordt sinds 2007 gehouden in het hele Nederlandse taalgebied. Het gaat om woorden die ontstaan in de media, en die vervolgens blijven plakken. Zo is selfie, het woord van het jaar van 2013, inmiddels niet meer uit het algemeen Nederlands weg te denken. Of dat ook zo zal gaan met genomineerden 'stemfie' en 'churchie', selfies in respectievelijk het stemhokje of in de kerk, is natuurlijk nog maar de vraag.

Talkshowelite
Volgens Ton den Boon, hoofdredacteur van het Van Dale woordenboek, is onze taal sterk aan verandering onderhevig. Zo verdwijnt jargon met de teloorgang van ambachten en zeggen we in plaats van hulpverlenen tegenwoordig liever ondersteunen. Allemaal maatschappelijke tendensen waar taal volgens de hoofdredacteur op meedeint. Den Boon: "In de jaren 50 waren emoties iets moeilijks, nu praten we alleen nog maar in gemoedstoestanden."

De connotatie van woorden verandert ook, zegt Den Boon. "Bijvoorbeeld het woord kalifaat. Vroeger riep dat wat mysterieuze beelden op, van Bagdad en duizend-en-een-nacht verhalen. Tegenwoordig heeft het juist een negatieve bijklank van gewapende strijd en agressie."

Dit zijn de kanshebbers:

clownspiet: helper van Sinterklaas die als clown geschminkt is
crimiclown (terreur- of horrorclown): iemand die zich als een (enge) clown verkleedt en schminkt om mensen angst aan te jagen, te molesteren of te beroven
dagobertducktaks (super- of hyperrijkentaks): speciale belasting geheven over het vermogen van superrijke mensen
fotobom: foto die bewust of onbewust door een ander verpest is doordat deze (in een vreemde pose) op de achtergrond in beeld te zien is
jihadgezin: jihadistisch gezin, met name een gezin waaruit een of meer leden als jihadstrijder naar het Midden-Oosten zijn vertrokken
kalifaatganger: moslim die naar het kalifaat verhuist, met name om daar te strijden voor IS
moestuinsocialisme: spotnaam voor een vorm van socialisme die zelfredzaamheid propageert door minima en ouderen met AOW of een klein pensioen te stimuleren een moestuin te nemen
stemfie: selfie gemaakt in het stemhokje en verspreid via de sociale media
straatintimidatie: intimiderend gedrag in de openbare ruimte, seksuele intimidatie tegen vrouwen op straat
wegkijkstaat: neoliberale staat die niet solidair is met burgers die door kansarmoede of tegenslag in benarde omstandigheden terechtkomen of in kommervolle omstandigheden moeten leven

Selectiecriteria
Naast het woord van het jaar kan gestemd op specifieke categorieën, zoals lifestyle en jongerentaal. Genomineerd zijn talkshowelite (de kleine groep mensen die altijd in talkshows zit), pikettysme (naar de Franse econoom Thomas Picketty), normcore (een kledingstijl, niet hip en daardoor juist wel hip) en ijsemmeruitdaging (vrij vertaald naar het Engelse ice bucket challenge dat menig Facebookpagina deze zomer ontsierde).

Iedereen kan een woord aandragen, maar niet alle inzendingen komen in aanmerking. De woorden moeten in 2014 ontstaan zijn, al langer in het nieuws zijn en niemand beledigen. Den Boon: "We letten er op of de woorden door de beugel kunnen. Elk jaar krijgen we nieuwe racistische en seksueel getinte woorden binnen, maar daar doen we niets mee."

Bovendien moeten de woorden volgens Den Boon verklaringsbehoeftig zijn. "Een woord als 'ebolalanden' heeft een heel doorzichtige samenstelling. Je hoeft de betekenis niet op te zoeken, dus nemen we het niet mee in de selectie."

Verengelsing
De toename van anglicismen in de lijst zal menig taalpurist tot wanhoop drijven, maar volgens Den Boon valt er niet ontkomen aan deze nieuwe taalrealiteit. "Ruim tien procent van het Nederlands bestaat uit Engelse leenwoorden," zegt Den Boon. "Dat heeft alles te maken met de ontwikkeling van de technologie. In het verleden kwamen er veel woorden uit het Latijn, toen een tijdje uit het Frans, weer later uit het Duits. Nu is het Engels, en wie weet is het over tien jaar Chinees."

Voorlopig krijgt de Rotterdamse kendoementaliteit (de bereidheid om iets aan te pakken, naar het Engelse can do of het Rotterdamse collegeakkoord of natuurlijk gewoon van: "ik ken dat wel effe doen") in ieder geval nog de voorkeur boven het oh zo mooie slacktivism: activisme met minimale inspanning, bijvoorbeeld make-uploze selfies in de strijd tegen kanker en de ALS ice bucket challenge. Pardon, ijsemmeruitdaging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden