Fotoboeken kijken

Fotoboeken uit Nederland zijn geliefd in het buitenland. Omdat ze zo mooi zijn. Het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam wijdt er een tentoonstelling aan.

Het Nederlandse fotoboek krijgt steeds meer ruimte op de boekenplank van buitenlandse musea en privéverzamelaars. "De boeken zijn ontzettend mooi, als je ze vergelijkt met buitenlandse fotoboeken. Nederland loopt hierin voorop. We hebben hier een traditie waarin fotografen en grafisch vormgevers vanaf eind jaren dertig elkaar kennen en samenwerken. Ook schrijvers en drukkers spelen een grote rol. Dat is in het buitenland nooit gebeurd", zegt Frits Gierstberg, hoofd tentoonstelling van het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam.

Voor de tentoonstelling 'Feest van het Fotoboek' maakte hij samen met Rik Suemondt een selectie uit circa vijfduizend fotoboeken die sinds 1945 zijn verschenen. In Rotterdam zijn er tachtig te zien. Een fotoboek, zegt Gierstberg, is zoveel meer dan het publiceren van een aantal foto's. "De boeken zijn een eenheid. De vormgever denkt mee over wat voor boek het moet worden, wat de visie is van de fotograaf. Er wordt nagedacht over de volgorde van de foto's, de verhouding met de tekst, de typografie en het formaat van het boek. Dit maakt het geheel zoveel sterker dan dat een fotograaf zijn foto's inlevert en iemand anders er een boek van maakt."

Zelf sloeg bij hem de vonk over toen hij het fotoboek 'Sweet Life' van Ed van der Elsken uit 1966 in handen kreeg. Vijf jaar duurde het voordat een uitgever met dit fotoboek in zee durfde te gaan. Het boek, gebaseerd op een wereldreis, verscheen in zes landen en bereikte de tweede plaats binnen de internationale rangorde van het reisfotoboek. Nu betaal je voor zo'n exemplaar ruim achthonderd euro. "Je wordt zo meegesleept als je door het boek bladert: het is mooi gedrukt, de typografie past, het zijn mooie pagina's. Het boek wordt op zo'n manier een eenheid, het bijna een kunstwerk."

De samenwerking tussen fotografen en vormgevers leverde door de jaren heen tal van fotoboeken op, variërend van boeken over de industrie, het landschap en de steden in de drie decennia na de Tweede Wereldoorlog. In de jaren vijftig van de vorige eeuw ontstond er een stroom persoonlijke fotoboeken, gevolgd door beelden die socialer en politieker waren. Daarna kwam er ruimte voor het autonome fotoboek, waarin fotografen steeds meer de ruimte kregen eigen werk te presenteren.

Gierstberg en Suermondt stelden naar aanleiding van de tentoonstelling een fotoboek samen over het Nederlandse fotoboek. Zij maakten een overzicht van 120 fotoboeken en presenteerden op die manier de fotografische en maatschappelijke ontwikkelingen sinds 1945. Het resultaat is een bijzonder tijdsdocument. Al bladerend vind je er het eerste fotoboek na 1945 over de landbouw, fotografische impressies van Amsterdam uit 1947 en een verslag van de demonstraties in 1965 in het boek 'Dit hap-hap-happens in Amsterdam'. Naarmate de tijd verstrijkt, verdwijnt het gros van de zwart-wit beelden om plaats te maken voor confronterende kleurbeelden. Zoals het werk van Henk Wildschut (2010), die in het boek 'Shelter' in de wereld duikt van illegale immigranten in Europa. Maar terwijl de digitale fotografie oprukt, laat Carel van Hees met 'Play: a photographic record', juist met korrelige analoge zwart-witfoto's het leven van jongeren aan het einde van de twintigste eeuw zien.

Het experimenteren met het fotoboek gaat door, signaleert Gierstberg. Pagina's worden soms half afgesneden, een titel ontbreekt, of zelfs de rug waardoor je de lijmlaag ziet. "Door de digitalisering groeit de interesse voor het 'oude' fotoboek. Jonge fotografen en grafisch ontwerpers willen graag zelf fotoboeken maken, maar dat kost veel geld. Daarom gaan ze in kleine oplages zelf boeken maken, via online diensten als Blurp of via de Hema. Dat levert vaak prachtig werk op."

t/m 20 mei. Feest van het Fotoboek. Nederlands Fotomuseum, Gebouw Las Palmas, Wilhelminakade 332 in Rotterdam. Meer informatie: www.nederlandsfotomuseum.nl. Het Nederlandse Fotoboek kost €49,95.

Best verkochte fotoboeken
Het fotoboek over de watersnoodramp in 1953 staat nog altijd op nummer 1 van het best verkochte fotoboek in Nederland. Het boek kostte vijf gulden en de opbrengst ging naar het Nationaal Rampenfonds. Het boek verscheen in een oplage van 675.000 exemplaren. Van 'In den Beginne' uit 1973, over het scheppingsverhaal uit het boek Genesis, van Laura Rous en Hans Samson, werden 286.000 exemplaren verkocht. Op nummer drie staat Bonjour Paris, Bonsoir Paris, Au revoir Paris, uit 1951 van Cas Oorthuys. Het was een fotoboek op pocketformaat, vanwege de gestegen papierprijzen en verscheen in een oplage van 150.000 exemplaren.

Foto's: De fotoboeken van Daan van Golden, Jacqueline Hassink en Ed van der Elsken.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden