Foto-iconen met een verhaal

Liefde voor een foto kan hartverscheurend zijn, weet Howard Greenberg (Brooklyn, 1948). De meeste foto's verkoopt de handelaar direct door, maar sommige moet hij houden.

De D-Day-foto van Capa, de schaftende mannen op de wolkenkrabber, de executie van de Vietcong-officier, 'Chez Mondrian' van André Kertesz: allemaal sterspelers uit de internationale fotogeschiedenis. De komende maanden hangen ze bij elkaar in Amsterdam. De reizende tentoonstelling van de privécollectie van Greenberg is neergestreken in het Joods Historisch Museum.

Natuurlijk kan je de foto's ook in elk standaardwerk over de geschiedenis van de fotografie terugvinden. Toch is dat iets heel anders: dit zijn allemaal vintage prints, afdrukken die vrijwel altijd door de fotograaf zijn gemaakt, heel wat beter dan de mechanisch gedrukte afbeelding in een boek.

Zo hangt er een grote foto van Margaret Bourke-White van een dampende staalfabriek, in prachtige sepiatonen - een resultaat van haar allereerste opdracht, voordat ze doorbrak als persfotograaf. De allereerste foto uit Greenbergs verzameling, een New Yorks stadsgezicht gemaakt door Karl Struss (1910), was ook de eerste van vele artistieke foto's zijn collectie, in dit geval aanzienlijk geretoucheerd en met een weloverwogen compositie. En verder veel Amerikaanse fotografen, vaak met wortels in Europa, die soms ook als verslaggever aan de bak kwamen. Weegee bijvoorbeeld, die vaak nog vóór de politie op de plaats van het ongeluk was, maar ook de meer artistieke Walker Evans met zijn stiekem genomen portretten uit de New Yorkse metro.

De voorkant van Greenbergs foto's zijn weliswaar bijzonder, het is vaak juist de achterkant die de platen uniek maakt. De eerder genoemde vintage prints, direct afgedrukt door de fotograaf zelf, had precies díe belichting en uitsnede die hij of zij toepasselijk vond. En soms kregen zulke afdrukken een groter leven. Greenberg kreeg in de jaren negentig de eerste keus uit het foto-archief van de tijdschriften Life, Fortune en Time Magazine. Zo kwam hij aan de foto van Capa, die inderdaad de stempel 'gebruikt in november 1944' draagt, zoals hij vertelt op een video bij de tentoonstelling. Precies díe afdruk was het die de wereld rondging, en daarom voor de fotohandel bijzonder waardevol is.

Helaas zijn de foto's voor de tentoonstelling zo strak ingelijst, dat je noch die achterkant, noch de randen ziet. Neem het kleine contactafdrukje van de later wereldberoemde tweelingfoto van Diane Arbus. Die schijnt op een door Arbus zelf beschreven briefkaart te zijn geplakt, als uitnodiging voor een van haar eerste exposities, maar de bezoeker van de tentoonstelling ziet alleen het kleine fotootje - een gemiste kans. En ook bij de beroemde executiefoto tijdens de oorlog in Vietnam - gemaakt door Eddie Adams - zou het aardig zijn als er een foto van de achterkant naast had gehangen, of dat, net als bij sommige schilderijen, zowel de voor- als de achterkant te zien waren geweest. Want juist de stempels, opmerkingen en andere gebruikssporen maken deze collectie extra bijzonder.

Dat neemt niet weg dat het een indrukwekkende collectie is, met een paar bijzondere uitschieters. Zoals de beroemde foto's, zij aan zij, van James Dean en Bob Dylan, beiden nonchalant op straat. En het zelfgemaakte album dat fotograaf Robert Frank (1924) in 1949 aan zijn toekomstige vrouw Mary gaf. Twaalf bladzijden ingeplakte foto's van hun gezamenlijke maanden in Parijs, met daarbij door Frank handgeschreven commentaar in het Frans en Engels. Ze liggen uitgestald in de tentoonstelling. Bijvoorbeeld de bladzijden met de foto's van de stoelen die hij overal in de Jardin du Luxembourg zag staan - 'Ze lijken allemaal op iemand te wachten', schreef hij. Greenberg kocht het album een paar jaar geleden van Mary, tot grote ontsteltenis van Robert - het was immers een persoonlijk cadeau geweest. Maar Mary kon het geld goed gebruiken. Liefde op het eerste gezicht en de fotohandel, het blijkt een precaire combinatie.

HHHHH

Masterpieces from the Howard Greenberg Collection, Joods Historisch Museum Amsterdam, t/m 11 januari 2015.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden