Fosfaatplafond biedt landbouw juist kansen

De voortdurende schaalvergroting in de landbouw is een doodlopende weg, betoogt Teo Wams. Hoog tijd voor een andere richting.

In het voorbije jaar groeide de Nederlandse melkveestapel met 111.000 koeien. De mest die deze koeien produceren, bevat fosfaat dat in de bodem terechtkomt en naar het grondwater lekt. De miljoenen kilo's fosfaat die zo in het milieu belanden, zijn schadelijk voor de natuur en verontreinigen onze leefomgeving. Met de invoering van fosfaatrechten wil staatssecretaris Dijksma verdere groei van de melkveehouderij beteugelen. Een goede keuze, maar in de huidige plannen ontbreekt een visie op de toekomst van de Nederlandse landbouw.

In meer dan de helft van alle Nederlandse oppervlaktewateren zijn fosfaatgehaltes nog altijd hoger dan de afgesproken waterkwaliteitsdoelen. In warme zomers leidt het tot bekende beelden: borden met de tekst 'Verboden te zwemmen: blauwalgen'. In natuurgebieden worden andere planten verdrukt door brandnetels en pitrus. Waterschappen vragen steeds vaker vergunningen aan om diep grondwater te winnen, omdat het ondiepe grondwater te veel verontreinigd is met stikstof en fosfaat. De Nederlandse landbouwsector is verantwoordelijk voor twee derde van alle fosfaatuitstoot.

Sinds de afschaffing van het melkquotum heeft een deel van de melkveehouders hun veestapel fors uitgebreid. Dit terwijl de Nederlandse fosfaatproductie ook vorig jaar al aan het in Europees verband afgesproken plafond zat. De sector wist dat grenzen aan de groei onvermijdelijk waren. Zelfs boerenbelangenorganisaties als LTO hebben daar stelselmatig op gewezen. Het fosfaatrechtenstelsel waarmee staatssecretaris Dijksma van economische zaken nu verdere groei wil begrenzen, hanteert 2 juli 2015 als peildatum. Hiermee worden bedrijven beloond die de gok op snelle groei gewaagd hebben - de veroorzakers van het huidige probleem - ten koste van bedrijven die voor een extensievere en meer verantwoorde koers hebben gekozen.

Het leidt tot een fascinerende tweedeling onder Nederlandse agrariërs. Een facebookpagina voor extensieve boeren die zich door dit nieuwe beleid benadeeld voelen, telt inmiddels meer dan 1000 leden. Er tekent zich een kloof af tussen boeren die kiezen voor een enigszins extensieve, grondgebonden en maatschappelijk verantwoorde bedrijfsvoering, en hen die volharden in een lijn van voortschrijdende intensivering en opschaling. Deze intensivering komt voort uit de keuze voor concurrerende bulkproductie op de wereldmarkt. Maar ook het Planbureau voor de Leefomgeving heeft in een recent rapport aangegeven dat de melkveehouderij in andere landen in opkomst is en Nederland zijn concurrentievoordeel op termijn onmogelijk vol kan houden.

Intussen betalen ons landschap, onze leefomgeving en onze natuur een hoge prijs voor de doodlopende weg van permanente schaalvergroting.

undefined

Megastal

Eerder deze maand werd bekend dat een ondernemer in het Gelderse Wichmond plannen heeft voor een megastal met 1500 koeien, op 30 meter afstand van ons landgoed Hackfort. In de regio is massaal verzet ontstaan tegen deze aantasting van een nog ongeschonden, kleinschalig en sprookjesachtig cultuurlandschap.

De invoering van fosfaatrechten biedt staatssecretaris Dijksma een kans om de richting te stimuleren waarin zij wil dat de Nederlandse melkveehouderij zich ontwikkelt. Kwaliteiten als grondgebondenheid, weidegang, biologische landbouw en weidevogelbeheer moeten bij de invoering van fosfaatrechten beloond worden en niet afgestraft. Met de huidige plannen worden intensieve bedrijven de facto in het voordeel gesteld. Daarmee kiezen we voor boekhouden in een bankroet systeem, waarbij een visie of ontwikkelrichting ontbreken.

Politieke discussie en besluitvorming over het fosfaatrechtenstelsel moeten nog plaatsvinden. De toekomst van de Nederlandse landbouw ligt niet zozeer in massaproductie als wel in kwaliteitsproductie. Een visionair fosfaatbeleid kan hieraan een belangrijke bijdrage leveren.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden