Fortuyn en de u-bocht

Mogen wij het nog een keer over demoniseren hebben? Veel lezers blijken daar nog lang niet over uitgedacht en dat geldt ook voor ons. Dat het openbaar ministerie de strafklacht van de advocaten Spong en Hammerstein tegen politici en media terzijde legt, brengt daarin geen verandering. Sommigen menen hierin zelfs een nieuw bewijs te zien dat de gevestigde orde de rijen angstvallig gesloten houdt.

En zijn wij nu opgelucht dat onze columnist Matty Verkamman niet het onderwerp van justitieel onderzoek wordt? Eigenlijk niet. En dan niet zozeer omdat het gerechtshof hier nog anders over kan oordelen, maar veeleer omdat het klimaat inmiddels zo vertroebeld is dat je inmiddels zou wensen dat een rechter er aan te pas komt.

Hoewel het steeds onduidelijker wordt namens wie de twee advocaten spreken, kregen zij ook deze week weer alle ruimte om hun strafklacht toe te lichten. Wat bleef hangen is het herhaalde verweer dat zij met hun actie juist de heftige gevoelens onder de bevolking willen 'kanaliseren' richting onafhankelijke rechter.

Het is een broze legitimatie, want de praktijk is heel anders, weten de beklaagden en vele collega's die met hen over één kam worden geschoren; zij moeten hun werk doen in een onverminderde sfeer van intimidatie, dreigbrieven en bommeldingen. Dat maakt het ook lastiger zich publiekelijk te verweren.

En daar is wel aanleiding toe, want Spong en Hammerstein jagen op hun beurt de demonisering in omgekeerde richting aan. Ik beperk me tot de klacht tegen Verkamman omdat ik daarvan de feiten ken. In de strafklacht staat dat onze columnist Fortuyn met Adolf Hitler en Heinrich Himmler vergelijkt. Dat klopt, maar het werkelijke citaat is eigenlijk veel erger: ,,Jij vuile, kale nepprofessor, jij hebt de intelligentie van Adolf Hitler en de charme van Heinrich Himmler! Jij leeft van haat en daarom hoop ik dat je in die dark room van je zo gauw mogelijk aids krijgt.'' Ik haal ze alleen op opdat de lezer zich een nader oordeel kan vormen.

Maar -er is een 'maar'- de advocaten verzuimen de context enig recht te doen. En in hun selectiviteit worden ze helaas gevolgd door journalisten (in Het Parool, Elsevier, De Journalist, HP/De Tijd).

In de column van 22 december 2001 schrijft Verkamman, die zich meestal tot de sport beperkt, hoe hij Pim Fortuyn met stijgende woede op televisie heeft aangehoord over het vreemdelingenbeleid. De columnist ergerde zich vooral aan het gebrekkige weerwerk van de interviewers. Op de vraag van zijn vrouw wat hij dan in hun plaats gedaan zou hebben, zegt hij: ,,Ik zou gaan schelden, bij voorkeur op de toon van Henk Spaan.'' Waarop het gewraakte citaat volgt. Zijn vrouw vraagt: ,,Zou je dat werkelijk zeggen?'' Verkamman schrijft: ,,Misschien toch ook niet, zeg ik, het was meer een opwelling.''

De columnist maakt dus een u-bocht. En dat verklaart misschien ook dat vrijwel niemand destijds hard aan de bel heeft getrokken. Toch heeft de hoofdredactie in overleg met de auteur schriftelijk excuses aangeboden aan Pim Fortuyn (en dat is ook later hier aan de lezers gemeld), toen duidelijk werd dat hij zich gekwetst voelde. De belangrijkste reden was dat de gedachte aan deze vergelijking en verwensing zo extreem was, dat wij ons konden voorstellen dat de verwerping daar onvoldoende tegen kon opwegen- Verkamman was uit zijn u-bocht gevlogen. En het spreekt vanzelf dat de hoofdredactie daarvoor verantwoordelijk is. Een reactie bleef uit, totdat ruim vier maanden later Spong en Hammerstein hun klacht openbaarden en Verkamman bestempelden tot 'haatzaaier'.

De advocaten hebben niet alleen die context geheel buiten beschouwing gelaten, maar voegden daar deze week in Nova aan toe dat geen van de betrokkenen tot nog toe excuses heeft gemaakt. Dat is dus niet waar.

Zij hebben ook gezegd dat confrères namens beklaagden de zaak achter de schermen met hen willen 'regelen'. Dat is wat ons betreft ook niet waar; er is nog geen advocaat aan te pas gekomen.

Gelet op het bovenstaande zou je wensen dat dat alsnog nodig is. Met zulke advocaten hebben sommige sympathisanten geen officier van justitie en rechter meer nodig, maar wij misschien wel. Het is begrijpelijk dat het openbaar ministerie er geen brood in ziet, maar de klacht is nu zo'n eigen leven gaan leiden dat wij dat toch betreuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden