Formatiepuzzel onoplosbaar voor winnaar Rajoy

Links wacht op kans om Spaanse 'regering van verliezers' te vormen

Premier Rajoy toonde zich zondagavond zichtbaar tevreden met de tweede verkiezingsoverwinning op rij van zijn conservatieve Partido Popular. "Ik ga proberen een stabiele regering te vormen", kondigde hij optimistisch aan. Maar nu het stof is neergedaald en alle mogelijke regeringscombinaties op een rij staan, ligt er een wel zeer complexe puzzel klaar voor de premier.

'Spanje stevent af op onregeerbaarheid', schreef de krant El País met gevoel voor drama. Maar feit is dat de Partido Popular (PP), die met 186 parlementszetels vier jaar lang comfortabel kon regeren, nu de absolute meerderheid ontbeert.

De partij verloor bijna een derde van haar volksvertegenwoordigers (nu 123) en moet op zoek naar steun. Door het tegenvallende resultaat van de nieuwe liberale partij Ciudadanos (Burgers) heeft de PP zelfs met deze mogelijke medestander nog steeds geen meerderheid. Bovendien heeft partijleider Albert Rivera gisteren gezegd geen deel uit te willen maken van de regering.

Rajoy kon korte tijd hopen dat de sociaal-democratische aartsrivaal PSOE zijn minderheidsregering met Ciudadanos zou steunen. De PP en de PSOE behoren per slot van rekening beide tot de 'gevestigde orde'. Maar PSOE-leider Pedro Sánchez, die toch nog 90 zetels binnenhaalde, liet gisteren weten hier niet aan mee te doen.

Als Rajoy met lege handen komt te staan, ziet de regeringsgezinde krant La Rázon nu al een heel ander scenario opdoemen: Een 'anti-PP' club staat volgens de krant al te trappelen. Daarmee zou de winnende partij van Rajoy buitenspel worden gezet en slaat de PSOE de handen ineen met Podemos, die uit het niets met 69 zetels een factor van belang is geworden.

Dan moet het hen nog wel lukken om kleinere radicale en nationalistische partijen in het pact te betrekken. Alleen dan kunnen zij aan een meerderheid komen.

Dit doet denken aan de situatie in Portugal. Daar won de centrumrechtse coalitie van premier Pedro Passos Coelho onlangs de verkiezingen, maar omdat een absolute meerderheid uitbleef kon een linkse regering onder leiding van António Costa aan de macht komen.

In Spaanse media wordt al druk gespeculeerd over een 'regering van verliezers', zoals de combinatie is gedoopt. Maar of zij er wél uitkomen, is ook nog heel onzeker. Want de partijen kunnen het misschien ideologisch met elkaar vinden, ze zijn verdeeld over de vraag of Spanje een eenheid moet blijven. De PSOE wil geen referendum over de onafhankelijkheid van Catalonië, zoals Podemos voorstelt. Maar een akkoord sluiten met kleine partijen die óók vergaande autonomieplannen hebben, lijkt nóg ingewikkelder voor de socialisten dan het referendum van Podemos te slikken.

Ondanks de moeilijke vooruitzichten vindt Pablo Simón, politicoloog aan de Universiteit Carlos III in Madrid, de situatie niet alarmerend. "Het speelveld heeft nog nooit zo opengelegen als nu", zegt hij, "Partijen moeten nu rustig gaan onderhandelen en dan zal er waarschijnlijk meer mogelijk zijn dan men nu denkt." Vanaf 13 januari, als het nieuwe parlement bijeenkomt, begint het steekspel volgens Simón pas echt. Rajoy geeft hij echter weinig kans.

Hoewel zijn partij de verkiezingen heeft gewonnen, lijkt het harde bezuinigingsbeleid en de vriendjespolitiek van de Partido Popular alsnog te worden afgestraft. Vanwege het succes van Podemos liggen er nu onverwachte mogelijkheden op links. Zo bezien lijkt Rajoy's electorale zege een pyrrusoverwinning.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden