Formatie: beleefdheid maakt plaats voor harde verwijten

Minister van Staat Tjeenk Willink (PvdA) heeft een ontmoeting met Tweede Kamer-voorzitter Khadija Arib. De Kamer stemde vandaag in met de benoeming van Willink als nieuwe informateur. Beeld ANP

Tussen de kabinetskandidaten VVD, CDA en D66 is de sfeer flink bekoeld na het gestrande overleg met de ChristenUnie.

Als Herman Tjeenk Willink morgen begint aan zijn klus als informateur, zal hij eerst de nodige plooien moeten zien glad te strijken. In het derde debat over de formatie leverden de grootste partijen vandaag de nodige, soms keiharde verwijten af aan elkaars adres. Vooral D66 kon rekenen op weinig begrip na haar weigering om samen met VVD en CDA verder te praten met de ChristenUnie.

“Ik moet zeggen dat ik vorige week een wenkbrauw optrok toen ik zag hoe snel een combinatie weer van tafel is verdwenen”, zo begon VVD-leider Mark Rutte met de kritiek. Hij zei ‘niemand in het bijzonder’ aan te kijken, maar wist alle ogen op D66-leider Alexander Pechtold gericht. Rutte riep partijen die ‘niet natuurlijke bondgenoten zijn’ op voor elkaar open te staan. “We moeten echt aan de slag. Het land moet bestuurd.”

'Zo bouw je geen vertrouwen'

In zoveel subtiliteit had CDA-leider Sybrand Buma duidelijk geen trek. Hij vuurde vol op D66: Pechtold zou in zijn verkennende gesprek met ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers enkel muren hebben willen bouwen in plaats van verschillen te overbruggen. “Er komt een beeld naar voren van D66 dat eisen stelde, deels op heel gevoelige medisch-ethische onderwerpen, waar de ChristenUnie onmogelijk aan kon voldoen”, stelde Buma. Hij richtte zich persoonlijk tot Pechtold: “Het kan niet zo zijn dat je anderen in een verkennend gesprek over de tafel trekt. Zo bouw je geen vertrouwen.”

Tjeenk Willink kwam op de fiets naar het Binnenhof voor zijn ontmoeting met de Tweede Kamer-voorzitter. Beeld ANP

Segers deed daarna geen moeite het beeld van een overvragende D66 weg te nemen. Zijn gesprek met Pechtold kreeg naar zijn gevoel ‘het karakter van pre-onderhandelingen’. “Ik vond dat ontijdig omdat we met vier partijen zouden onderhandelen. Mijn conclusie was dat er daarvoor bij D66 onvoldoende wil was.” Segers haalde daarbij vol lof de afscheidsbrief van oud-PvdA-leider Diederik Samsom aan, die hamerde op ‘het vermogen om een eindje met elkaar op te lopen, om ook een deel van elkaars gelijk te accepteren’.

Ook de SGP sloot zich aan in de rij der critici. Voorman Kees van der Staaij hekelde ‘de ongewenstverklaring die D66 heeft geïntroduceerd’. “Zoals het nu ging, is niet alleen onheus tegenover de ChristenUnie maar ook beledigend tegenover het CDA. Alsof die wel zomaar de wietwet slikken, orgaandonatie zonder toestemming mogelijk willen maken en mee willen gaan in de klaar-met-leven plannen van D66.”

In het geweer

Pechtold liet veel kritiek lopen, maar kwam na Buma’s harde woorden in het geweer. “Ik geloof niet dat u aan de tafel zat en ik geloof ook niet dat u ergens gelezen heeft dat iemand over de tafel is getrokken.” De D66-leider zei zich niet te herkennen in woorden als ‘eisen’, ‘toezeggingen’ en ‘vooronderhandeling’. “Je onderzoekt in zo’n gesprek wel diepgaand waar de verschillen zitten.”

Pechtold hield Buma voor dat gewetenskwesties niet alleen kunnen voortkomen uit geloof, maar ook uit idealen. Ook agnosten en humanisten kunnen stuiten op levenskwesties die hen raken, zei hij. "Het een is niet gewetensvoller dan het ander." Het overtuigde de CDA-leider niet.

Bekoeld

Getuige alle sneren over en weer is de relatie tussen VVD, CDA en D66 flink bekoeld - met name tussen die laatste twee. En dat terwijl de drie partijen gelden als meest waarschijnlijke pilaren van een nieuw kabinet. VVD en CDA laten elkaar niet los. Tegelijkertijd kunnen ze niet zonder D66 als ze de PVV buiten de deur willen blijven houden.

Aan Willink om ondanks alle verwijten de opties voor een meer- of minderheidskabinet te onderzoeken. Eén alternatief kan hij wat Buma betreft alvast uit zijn hoofd zetten: de centrumlinkse variant met Buma in het Torentje die de SP zo graag wil. “Die optie noemen wij bij ons thuis inmiddels ‘Buma en de Zeven Dwergen’”, spotte de CDA-leider richting SP-voorman Emile Roemer. “Het zal een sprookje blijven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden