Forenzentaks pakt per saldo voordelig uit

Maatregel leidt tot minder files, een schoner milieu en lagere kosten voor de overheid, maar de forens betaalt wel het gelag.

Het plan om de reiskostenvergoeding te belasten is omstreden. Dit onderdeel van het Lenteakkoord riep de afgelopen weken zoveel weerstand op dat de finale politieke beslissing erover is uitgesteld. Van uitstel komt mogelijk afstel. Dat zou jammer zijn.

Het belasten van de reiskostenvergoeding is een goede maatregel. De maatschappelijke effecten zijn positief. Daar staat tegenover dat forenzen die nu een onbelaste reiskostenvergoeding krijgen er financieel fors op achteruit gaan. Desondanks is de balans positief en zit er grote logica in het voorstel.

De huidige belastingvrije vergoeding maakt het aantrekkelijk om (in de spits) te reizen. Dat leidt tot overconsumptie van (spits)mobiliteit. Door die overconsumptie af te remmen met een belastingprikkel ontstaan drie maatschappelijke voordelen.

Ten eerste leidt de maatregel tot minder files op de wegen en meer comfort in het openbaar vervoer. Onderzoek toont aan dat een deel van de automobilisten en treinreizigers reageert op hogere reiskosten door de auto en het openbaar vervoer minder te gebruiken. Ze gaan vaker thuis werken en op de langere termijn gaan mensen dichter bij hun werk wonen.

Een tegengestelde maatregel had een tegengesteld effect. Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsonderzoek (KIM) toonde aan dat de verlaging van de belasting op woon-werkvergoedingen in 2004 flink heeft bijgedragen aan meer autogebruik in de spits. Het KIM schat dat 6 procent van alle extra vertraging door meer files in de periode 2000 tot 2010 door deze belastingverlaging kwam.

Ten tweede komt de belastingmaatregel het milieu en verkeerveiligheid ten goede: mensen pakken minder vaak de auto of de trein. Ten derde heeft de overheid twee voordelen: ze krijgt extra belastinginkomsten en is minder geld kwijt aan onderhoud en bouw van wegen en spoorwegen, en aan exploitatiesubsidie voor het openbaar vervoer. Bij minder passagiers in de spits is er namelijk minder capaciteit in de spits nodig, waardoor de bedrijfsvoering (binnen en buiten de spits) voor de openbaar-vervoerbedrijven rendabeler wordt wat leidt tot minder exploitatiesubsidie.

Tegenover die positieve maatschappelijke effecten staat de forse weerstand tegen de hogere belastingafdracht van forensen. Deze afdracht kan wel tot duizend euro per jaar per forens oplopen, en zou volgens het Lenteakkoord 1,3 miljard euro aan extra belastingopbrengsten moeten opleveren. Is dat eerlijk?

Is het fair dat de forens met het verdwijnen van de vrijstelling per saldo meer belasting moet betalen? Of omgekeerd: is het eerlijk dat mensen 'gesubsidieerd' worden als ze ver van hun werk wonen of een baan ver van hun woning accepteren, terwijl mensen die dicht bij hun werk wonen dat voordeel niet krijgen? Waarom moeten die laatsten meebetalen aan de 'subsidie' voor de eersten?

Het antwoord op die vragen is niet een zaak van de wetenschap maar van de politiek. Misschien zou een nieuwe coalitie, in plaats van een alles-of-niets-beslissing, kunnen kijken naar mogelijkheden om de kool en de geit te sparen. Bijvoorbeeld door het geleidelijk afbouwen van de belastingvrijstelling zodat mensen tijd hebben om zich aan te passen, terwijl we op termijn wel afkomen van de irrationele en verstorende werking van de belastingvrijstelling op woon-werkvergoedingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden