Fonds moet wantrouwen wegnemen

DEN HAAG - Met een soort toverformule is het PvdA-Kamerlid Van Zijl er in geslaagd zo ongeveer de hele Tweede Kamer voor wat betreft de financiering van de AOW in één richting te krijgen. Liberalen, sociaal-democraten, christen-democraten en de kleinere christelijke en ouderenpartijen zijn enthousiast over of op z'n minst geïnteresseerd in het door hem voorgestelde spaarfonds voor de AOW.

Het voorstel steekt dan ook razend slim in elkaar. Om het spaarfonds te vormen hoeven de premies niet extra omhoog. Het fonds wordt gevormd uit de extra opbrengst van de belastingen die wordt gegenereerd door de economische groei. Niemand heeft daardoor het idee extra te betalen voor de door de vergrijzing oplopende kosten van de AOW, terwijl dat natuurlijk toch gebeurt.

Bovendien heeft het PvdA-Kamerlid de VVD weten te paaien met zijn voorstel om het geld te steken in staatsobligaties, te beheren door het ministerie van financiën. Volgens de regels van de Economische en monetaire unie (EMU) mag het fonds op die manier meegeteld worden voor het terugbrengen van de staatsschuld.

Een gulden kan maar éé keer worden uitgegeven. In Den Haag woeden voortdurend discussies aan welke doelen de opbrengst van de economische groei de komende jaren moet worden besteed. Zo legt de VVD prioriteit bij het reduceren van de staatsschuld, terwijl de PvdA de voorkeur geeft aan extra lastenverlichting om zo de werkgelegenheid te bevorderen.

Daarnaast moet een deel van het geld worden gestoken in de infrastructuur (wegen, spoorwegen, ook onderwijs), het milieu en de kosten van de vergrijzing (AOW, volksgezondheid).

Het slimme van het PvdA-plan zit hem voor een deel ook hierin dat Van Zijl er in lijkt geslaagd één en dezelfde gulden juist wel twee keer uit te geven voor twee verschillende doelen: én de AOW wordt er mee gefinancierd én tegelijk de staatsschuld gereduceerd, waarmee vooral de VVD wordt bediend.

Het één gaat niet ten koste van het ander, zo lijkt het. Dat de staatsschuld weer zal oplopen zodra het geld aan de AOW wordt uitgegeven is van later zorg. Voor het gemak wordt ook vergeten dat het geld, dat voor de AOW wordt opgepot, in elk geval niet kan worden gestoken in de noodzakelijke investeringen in de infrastructuur of in het milieu. Het geld wordt niet produktief gemaakt.

Zo wees minister Wijers van economische zaken er gisteren in Rotterdam weer eens op dat economische groei en dus meer inkomsten voor de overheid moet worden gebruikt voor lastenverlichting. Alleen op die manier valt de werkgelegenheid te stimuleren en kunnen de twee miljoen banen die nodig zijn om iedereen aan het werk te krijgen geschapen worden. Zijn collega Melkert van sociale zaken, die op zich positief staat tegenover het voorstel van de PvdA, hield maandag in zijn reactie in de Tweede Kamer precies om die reden een slag om de arm.

Hogere economische groei en meer werkgelegenheid is ook van belang voor het in stand houden van de AOW. Immers hoe meer mensen aan de slag, des te meer premiebetalers. Kortom, extra geld gebruiken voor lastenverlichting in plaats van een fonds te vormen is ook een goede manier om de AOW te financieren.

Maar voor Van Zijl heeft ook altijd een niet-economisch argument meegespeeld. Hij mag altijd graag wijzen op het wantrouwen van ouderen tegenover de politiek, als het om de oude-dagsvoorziening gaat. Met de vorming van een fonds en spijkerharde waarborgen dat geen enkele opportunistische politicus daar met zijn vingers aan kan komen, geeft Den Haag het signaal af dat het menens is met het veilig stellen van de AOW.

Het signaal is weliswaar afgegeven, maar wat heeft de toekomstige bejaarde aan een fonds dat geheel en al afhankelijk is van economische groei? Wat gebeurt er in tijden van crisis, zoals in de eerste helft van de jaren tachtig? Moet de oudere dan weer net als toen een forse bijdrage leveren aan economisch herstel middels bij voorbeeld een bevriezing van de AOW?

Bij de presentatie van de nota Werken aan zekerheid op Prinsjesdag toonde het kabinet zich nog van de zuinige kant. Na jaren van voornamelijk bevriezing dienen bezuinigingen op de AOW weliswaar voorbij te zijn, maar een volledig meeprofiteren van een groei van de welvaart, of een uitzonderingspositie creëren voor de bejaarden als de groei tegenvalt, is wel het andere uiterste. Welvaartsvaste koppeling zou de kosten voor de oudedagsvoorziening nog eens extra verhogen naast de al onvermijdelijke extra uitgaven door de groei van het aantal ouderen.

Bovendien, een welvaartsvaste koppeling voor de AOW ook in crisistijden zou de grootste regeringspartij, de PvdA, voor een ernstig dilemma plaatsen.

De sociaal-democraten hebben nooit willen horen van een andere behandeling van de AOW dan de overige regelingen in de sociale zekerheid.

De AOW, aldus het PvdA-standpunt van oudsher, is een volksverzekering net als de AAW of welke volksverzekering dan ook en volksverzekeringen dienen gelijk behandeld te worden.

Voor de VVD, bijvoorbeeld, hoeft het pleiten voor de welvaartsvaste AOW tot in de verre toekomst heel wat minder 'duur' te zijn. Al in hun verkiezingsprogramma van 1989 kozen de liberalen voor wat in het jargon een gedifferentieerde koppeling heet. De AOW werd te allen tijde aan de welvaartsgroei gekoppeld en de andere uitkeringen werden bevroren. Voor de AOW diende volgens de VVD een uitzondering te worden gemaakt, omdat ouderen niet meer in staat zijn hun positie te verbeteren door de arbeidsmarkt op te gaan.

Hoon was het deel van de liberalen. In '89 vielen CDA en PvdA nog over de VVD heen om zoveel nieuwlichterij. Nu, in 1996, heeft de VVD niet bewogen, maar zeker het CDA, dat bij de verkiezingen in '94 van een koude kermis thuiskwam door voor de AOW geen uitzondering te maken. En ook de PvdA zal er aan moeten geloven.

Nog maar anderhalf jaar geleden opperde Van Zijl om de gedifferentieerde koppeling in te voeren. Toen had hij daarvoor nog als argument, dat uiteraard het streven was de koppeling overal en altijd te laten gelden voor alle uitkeringen, maar dat het mooi meegenomen was als het alvast voor de AOW zou gelden. Den Haag was te klein. Zijn hele partij viel over zoveel real politik heen. Nu is het al een stuk minder vloeken in de kerk: met de groeiende electorale macht van ouderen zal de PvdA zonder dat een haan er naar kraait de gedifferentieerde koppeling omhelzen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden