Review

Foltering in het fraaie avondlicht

Bij een idyllisch meertje wordt een man door drie anderen mishandeld. De Duitse schrijver Gülich zoomt in op de meeloper van het drietal. Waarom grijpt hij niet in?

Aan de oever van een Duits meer staan vier mannen ’stil als tijdens een kerkdienst’. Ze zijn in afwachting van een betoverend moment: de zonsondergang die juist in de vroege herfst voor prachtig weerspiegelde kleuren op het wateroppervlak zorgt. „’Septemberstralen’ had zijn moeder dat genoemd, en hij had er nooit een toepasselijker woord voor gevonden.”

Het lijkt veel op een idylle, op romantiek en mystieke natuuraanbidding. Maar de werkelijkheid is geheel anders: even later wordt een van de vier mannen vernederd en gefolterd en nog een stuk erger. Het contrast tussen ongehoorde bruutheid en dwepende natuurverheerlijking, is een van de aspecten waaraan deze novelle van de in Nederland nog onbekende Martin Gülich (1963) zijn kracht onleent.

Kron, de voornaamloze verteller van ’Septemberstralen’, is eerder die dag toevallig zijn vage kennis Vanek en diens vriend Gerland tegen het lijf gelopen. Een vierde, naamloze man hoort er ook nog bij, en al snel wordt duidelijk dat deze onbekende niet geheel vrijwillig meedoet. Hij schijnt iets misdaan te hebben, er is sprake van ’bepaalde verwikkelingen’, maar wat precies wordt nergens gezegd.

Het viertal besluit om de avond aan het meer door te brengen, om te barbecuen en te genieten van het natuurverschijnsel. Ze slaan bier en cognac in, grillen worstjes, fakkels zorgen voor een sfeervolle entourage. Ondertussen krijgt de onbekende het steeds zwaarder te verduren. Gerland, de leider van het groepje, slaat hem in het gezicht, trapt hem in de buik, ook de anderen laten zich niet onbetuigd. Later, na enkele vluchtpogingen, wordt de onbekende vastgebonden aan een paal en uiteindelijk doet Gerland hem zelfs een strop om de nek. Tegen het ochtendkrieken keert het gezelschap zingend huiswaarts. Het viertal is een drietal geworden.

Krons relaas wordt in protocolstijl weergegeven, uiterst exact en in de derde persoon. Kron, zoon van een zelfmoordenaar, beantwoordt geenszins aan het beeld van de brute geweldpleger; hij is ietwat angstig, hij huilt snel, op zaterdagavond kijkt hij graag tv met zijn (aan alcohol verslaafde) moeder. Feitelijk is hij een zwakkeling, een meeloper uit onzekerheid. Martin Gülich laat knap en zonder een spoor van moralisme zien hoe een willekeurig iemand in de ban kan raken van geweld.

Krons kompanen Vanek en Gerland, duidelijk agressiever dan hijzelf, blijven bewust schimmig. Over hun antecedenten wordt niks meegedeeld. Een zekere latente homo-erotiek kan ’Septemberstralen’ overigens niet worden ontzegd. Nu eens is er sprake van een ’overrompelende omarming’ tussen de mannen, dan weer van het strelen van lichaamsdelen. De verteller is opvallend gepreoccupeerd door het zuurstokpiemeltje van Gerland, en ook het (grotere) geslachtsdeel van de onbekende – die gedwongen wordt om naakt te dansen – laat hem niet geheel onberoerd.

De zinloze gewelddaad aan de boorden van het Duitse meer doet enigszins denken aan de beroemde acte gratuit, het handelen zonder reden, uit de Franse existentialistische literatuur van bijvoorbeeld Camus. Maar nog veel sterker lijkt deze novelle geënt op Franz Kafka, de voorloper van het existentialisme: willekeurige ’arrestaties’ en bestraffingen, de onduidelijke schuldvraag en ook de nuchtere, bijna klinische beschrijving.

Het fraai uitgegeven en degelijk vertaalde ’Septemberstralen’ bevat diverse groteske situaties. De onbekende, halfdode man die plotseling met gespreide armen Immanuel Kant citeert, de politie die een kijkje komt nemen en mee gaat drinken, een nachtelijk tochtje op het meer met een vlot dat bestaat uit houten pallets op plastic jerrycans. ’Humor die niet lacht’, is van Kafka’s werk gezegd. Het geldt ook voor deze meesterlijke vertelling.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden