Focus op duurzaam design

Met hulp van Turkse vrouwen haalde Lotte van Laatum traditionele Turkse handwerktechnieken uit de vergetelheid. (Trouw)

Duurzaam design van wol begint bij het gras dat de schapen eten, leert een expositie in het oude militaire fort Asperen. Een ridder van afgedankte wasmachinetrommels houdt er de wacht.

Er grazen twee schapen op de verdedigingswal van Fort Asperen in Acquoy. Schapen zijn een vertrouwd beeld in dit idyllische landschap, waar het riviertje de Linge zich doorheen slingert. Dat deze dieren deel uitmaken van een designtentoonstelling in het negentiende-eeuwse militaire fort, dat ooit deel uitmaakte van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, zal voorbijgangers waarschijnlijk ontgaan. Ook de wei waarin de dieren rondlopen, en dan met name het gras dat ze verorberen, maakt deel uit van de expositie. Maar dat besef dringt pas door na een bezoek aan het fort, dat deze zomer in het teken staat van design.

Op de tentoonstelling DNKTNK (Denktank) leggen negen ontwerpers het ontstaansproces bloot van hun producten. Ze laten zien welke materialen ze hebben gebruikt en hoe ze te werk zijn gegaan, waarbij de nadruk ligt op hergebruik en duurzaamheid. De ontwerpers zijn geselecteerd door Tuttobene, een designplatform dat met deze tentoonstelling mensen wil aansporen om kritischer te kijken naar de dingen die ze kopen en gebruiken. Elke zomer is er een kunstmanifestatie in Fort Asperen, samengesteld door gastcuratoren. Het is de bedoeling deze zomerexpositie om het jaar te wijden aan design. DNKTNK is de eerste aflevering in deze serie.

Ontwerper Christien Meindertsma heeft speciaal voor deze tentoonstelling twee schapen gekocht. Dat hun vacht een rol heeft gespeeld bij het ontstaan van de kleurrijke wollen poefs die ze maakt, spreekt voor zich. Maar Meindertsma verdiepte zich ook in het gras dat de dieren eten. In de wei op de wal verzamelde ze alle beschikbare grassen en planten, van paardebloem en madeliefje tot boterbloem, vijfvingerkruid en rode en witte klaver. Ze onderzocht hoeveel gras een schaap moet eten om voldoende wol te leveren voor één poef, hoeveel mest een schaap produceert en of je van die mest ook verpakkingsmateriaal kunt maken. Al die stadia presenteert ze in het fort, net zoals ze dat eerder ook deed met het varken, dat ze tot in de kleinste details ’ontleedde’. Dat resulteerde in het boek PIG 05049 dat alle producten laat zien die een enkel varken voortbrengt.

Ook bij de andere ontwerpers ligt de nadruk meer op het ontstaansproces dan op het eindproduct. Volgens Tuttobene zijn steeds meer (jonge) ontwerpers ervan doordrongen dat mensen willen weten of producten op een milieuvriendelijke manier zijn gemaakt. Ze bedenken nieuwe ontwerpstrategieën en maken producten op een onconventionele manier. Bo Reudler gaat daarbij letterlijk terug naar de natuur: hij zoekt takken en stronken in het bos waarvan hij grillig gevormde meubels maakt. Hij laat zien hoe hij eindeloos schaaft aan takken en die aflakt met glanzende lijnolieverf.

Aan andere producten zie je niet direct af dat ze op duurzame wijze tot stand zijn gekomen, zoals bij de tafelkleden van Lotte van Laatum. De decoraties laat ze borduren door een groep Turkse vrouwen van de eerste generatie uit de Utrechtse wijk Kanaleneiland. Daarmee haalt ze deze vrouwen uit hun isolement. Ze verdienen geld met hun borduurwerk, wat bijdraagt aan hun zelfbewustzijn. Maar ook worden traditionele Turkse handwerktechnieken uit de vergetelheid gehaald.

Arnout Visser deed min of meer hetzelfde, zij het dat hij ervoor op reis ging. In Kenia maakte hij samen met lokale glasblazers onder primitieve omstandigheden met glas van lage kwaliteit, bijvoorbeeld colaflesjes, prachtige lampen en vazen. Voor de betrokken glasblazers en hun omgeving is deze samenwerking van groot sociaal belang. Inmiddels heeft Visser ook een aantal glasblazers naar Nederland gehaald, waar ze in de Glasblazerij Leerdam workshops hebben gevolgd. De glasobjecten die ze daar hebben gemaakt, zijn nu te zien in het onlangs heropende Glasmuseum Leerdam.

Al dwalend door de gangen en nissen van het fort stuit je in de keldergewelven tenslotte op een reusachtige menselijke figuur in een stalen harnas. Nikola Nikolov maakte deze ’Ridder’ van afgedankte wasmachinetrommels. Net zoals de schapen buiten het fort op natuurlijke wijze opgaan in het landschap, zo komt de militaire historie van het fort tot leven in deze duurzame ridder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden