FNV wil naast sociaal ook duurzaam zijn

Interview | Een vakbond en duurzaamheid, die combinatie ligt niet voor de hand. Toch zoekt FNV-voorzitter Ton Heerts de samenwerking met milieuorganisaties. 'Sociaal alleen is niet langer voldoende.'

Als de vakbondsvoorzitter van de FNV voor de camera van de fotograaf staat, kijkt hij als een zeeman die stoer over de boeg naar de horizon tuurt. Wat Ton Heerts daar in de verte ziet, stemt hem somber. Nee, het gaat nu eens niet over een extra procent loonsverhoging of seniorendagen, maar over de aarde en hoe mensen daarmee omgaan. Duurzaamheid; de vakbeweging moet er iets mee. En gaat dat ook doen. "Sociaal alleen is niet langer voldoende", zegt Heerts. "Daarom zetten we koers naar sociaal en duurzaam."

Een vakbond en duurzaamheid, die combinatie ligt niet direct voor de hand. Toch heeft de vakbeweging vorig jaar al enige ervaring opgedaan met groene samenwerking. Dat gebeurt in de Sociaal-Economische Raad (Ser) waar vakbonden met werkgevers, overheid én milieuorganisaties het energieakkoord sloten. Daarin verplicht Nederland zich meer te doen aan schone energie. "Wij zijn mede een hoeder van duurzaamheid", zegt Heerts.

Als de foto's zijn genomen, neemt de vakbondsvoorzitter met een high five afscheid van het zoontje van de fotograaf, die met zijn vader is meegekomen. Hij is een jaar of twee. Juist voor hem is het zo belangrijk dat de huidige generaties duurzaam omgaan met de aarde, al heeft hij met zijn kroontje van groen papier nog geen weet van duurzaam beleid.

Hoe zit dat met Heerts zelf? Hoe wil hij met de FNV 'hoeder zijn van de duurzaamheid?' "We moeten meer optrekken met milieuorganisaties en politieke partijen die verder kijken dan de dag van vandaag. Organisaties als Natuur en Milieu, Milieudefensie en Greenpeace hebben weliswaar andere doelstellingen, maar hebben wel gedeelde waarden met de vakbeweging."

Wat gaat de FNV dit jaar dan anders doen? Daar heeft Heerts veel woorden voor nodig. Het is even zoeken naar wat een groene vakbeweging precies inhoudt. "Het is een soort strijd. We strijden al voor eerlijk delen, voor sociale zekerheid en voor echte banen. Maar verantwoord omgaan met de aarde is ook echt een ding."

Maar concreet? "Praten met onze leden over duurzaamheid. Vorige week sprak ik met metaalarbeiders die actievoeren. Zij werken nu met dieselmotoren. Die zullen over twintig jaar niet meer gemaakt worden. Het werk zal veranderen. Duurzaam is ook: hoe lang gaat het werk mee? Daar moeten we met onze leden over in discussie."

De motivatie om duurzaamheid te omarmen, ligt bij de vakbond dus niet alleen in de zorgen over het milieu. Het gaat de vakbond ook om de gevolgen voor de werkgelegenheid. Dat speelt sterk in de energiesector die zich voorbereidt op een schonere toekomst. "Wij zullen dan ook met onze leden in de energiesector gaan praten over deze transitie. Maar dat doen we niet alleen in de vervuilende sectoren. Veel werknemers moeten zich voorbereiden op andere werkzaamheden. Denk aan de robotisering."

Wegwerpwerknemer

Heerts wil dat 2016 het jaar wordt van de 'sociaal duurzame agenda', maar als de vakbondsman erover praat, gaat het als vanzelf toch vaak over de werknemer, die als kostenpost wordt gezien door de werkgever. Al jaren ergert hij zich aan de wegwerpwerknemer, de flexibilisering, het 'uitbuiten' van werknemers. "Want dat is het juiste woord: uitbuiting. Meer werkgevers zouden eens fatsoenlijk rekening moeten houden met de kwaliteit en het vakmanschap van het werk."

Voor de zelfstandigen wil Heerts toe naar goed opdrachtgeverschap en minimumtarieven. Kwetsbare zelfstandigen moeten volgens hem nu te vaak onder de kostprijs werken. Hij noemt met name Rijkswaterstaat, het onderwijs, de cultuursector en de gemeenten die te weinig betalen. Misschien willen de gemeenten wel meer betalen, bijvoorbeeld aan medewerkers in de thuiszorg, maar hebben zij er geen geld voor? "Natuurlijk krijgen gemeenten te weinig geld", reageert Heerts.

"Niet voor niets heeft de gemeente Enschede meer dan tweehonderd wethouders van financiën gemobiliseerd om in verzet te komen. In november hebben deze wethouders een brief gestuurd naar het kabinet met de mededeling: tot hier en niet verder. Tijdens zijn nieuwjaarstoespraak vertelde de burgemeester van Enschede dat ze niet uitsluiten een rechtszaak aan te spannen tegen de staatssecretaris van sociale zaken over de verdeling van geld."

De capriolen die bedrijven en instellingen uithalen om maar zo min mogelijk geld aan personeel te betalen, Heerts weet soms niet wat hij ziet. Het onderwijs bijvoorbeeld, wat daar gebeurt is 'echt van God los'. "Onderwijsinstellingen willen gebruikmaken van de regeling voor seizoensarbeid, waar de agrarische sector gebruik van maakt. Daarmee zegt het onderwijs: wij verrichten seizoensarbeid. Absurd."

Dat scholen een beroep willen doen op die regeling, heeft te maken met de Wet werk en zekerheid, ook wel flexwet genoemd. Tot vorig jaar zomer konden ze de contracten van tijdelijke invalleerkrachten voor de zomervakantie beëindigen om hen drie maanden later na de vakantie weer aan te nemen. Sinds de invoering van de flexwet mag dat niet meer.

Er is een uitzondering, voor profvoetballers en ook voor de agrarische sector. Die bepaalt dat sectoren met seizoensarbeid wel na drie maanden hun medewerker een nieuw tijdelijk contract mogen aanbieden, in het geval van tuinders omdat zij afhankelijk zijn van oogstperiodes. Scholen willen ook van deze mogelijkheid gebruikmaken. "Nou jongens, dan is het wel klaar in het land. Er wordt van alles gedaan om geen zekerheden aan te gaan."

Heerts waarschuwt: "Als werkgevers het echt een enorm risico vinden om mensen in dienst te nemen, zullen er uiteindelijk ook geen werkgevers meer zijn. Dan zijn er alleen nog opdrachtgevers. Dan is er geen bouwbedrijf meer met medewerkers, geen kantoren meer met werknemers, dan is de arbeid volledig geïndividualiseerd. Dan hebben we een wereld met ieder voor zich en God voor ons allen. Dan zijn we weer terug bij de dagloner uit 1900."

Heerts wijst erop dat de mensen die de grootste mond hebben over flexibilisering als zalige ontwikkeling, zelf meestal een vast contract hebben. "Kijk naar de ambtenaren op het ministerie van economische zaken. Kijk naar de mensen van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Die zitten daar al lang hoor met een vaste baan. Dat mag ook weleens gezegd worden."

De kritiek op de Wet werk en zekerheid komt echter van alle kanten. Volgens arbeidsrechtadvocaten werkt de wet contraproductief en staan flexibele krachten alleen maar sneller op straat. Heerts: "Dat zeggen die advocaten omdat ze door de flexwet minder werk krijgen." Volgens de FNV heeft de flexwet wel degelijk een positief effect. De bond noemt Tata Steel en Heineken als bedrijven die dankzij de flexwet sneller vaste contracten aanbieden. "En ziekenhuizen wachten geen twee jaar meer", zegt Heerts. Die geven nu naar een jaar een contract bij structureel werk."

Meedoen

Terug naar de duurzaamheid. Want al met al, er is toch iets meer voor nodig dan gesprekken met werknemers en samenwerking met milieuorganisaties om in de 'Trouw Duurzame 100' te verschijnen. Nu heeft dat voor Heerts ook niet de hoogste prioriteit. "Ik vind het al een flinke stap als wij gaan optrekken met organisaties die zich richten op duurzaamheid. De vakbeweging moet meedoen aan de duurzame beweging."

Hij noemt nog een voorbeeld van duurzaam vakbondswerk. Dat gaat over het pensioengeld. "Geld in de pensioenfondsen is van de leden. Wij zullen dan ook nadrukkelijker van ons laten horen over het beleggingsbeleid." Dat kan de FNV regelen omdat zij in diverse besturen van pensioenfondsen zit. Bij ABP bijvoorbeeld, het grootste pensioenfonds van Nederland dat vorig jaar aankondigde aandelen in vervuilende bedrijven in te ruilen voor groenere beleggingen.

Bij groene beleggingen komt al snel de vraag over rendement op. Vooral bij gepensioneerden, de groep waar de FNV zo voor opkomt. Zij willen toch vooral hoge beleggingsresultaten zodat hun pensioen niet telkens omlaaggaat? Natuurlijk willen gepensioneerden een hoge uitkering, stelt Heerts. "Maar ik denk ook dat gepensioneerden heel goed beseffen dat rendement niet ten koste van alles moet gaan."

Zes speerpunten voor 2016

De FNV heeft zes onderwerpen opgesteld die zij de komende maanden met de leden gaat bespreken.

De trend die bekendstaat als economisering, oftewel alles wat met economie te maken heeft versmallen tot financiële vraagstukken. Dat is schadelijk voor de kwaliteit van werk en kwaliteit van de samenleving, stelt de bond.

Klimaatveranderingen en de gevolgen daarvan voor werkgelegenheid en inkomen.

Globalisering: wat betekent het dat het bedrijfsleven steeds internationaler wordt?

Robotisering, oftewel de gevolgen van technologische ontwikkelingen.

Demografische veranderingen zoals vergrijzing.

De opkomst van onzeker werk als zzp-schap en de gevolgen daarvan.

Broedertwist met CNV

De innige band tussen FNV en CNV kreeg vorig jaar een gevoelige tik toen het CNV afspraken maakte over het loon voor rijksambtenaren. De FNV is fel tegen dat akkoord omdat een deel van de loonsverhoging uit de pensioenpot van de ambtenaren komt. Ook onder de cao van de supermarkten staat wel de handtekening van het CNV, en niet die van FNV. "Wat er in het zomer is gebeurd, heeft voor een flinke dip in de relatie met het CNV gezorgd", zegt Heerts, die de supermarktcao als 'een uitzondering' ziet. "In 2016 trekken we weer zoveel mogelijk samen op. Want een cao is pas echt sterk als daar ook de handtekening van FNV onder staat."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden