FNV: Marktwerking is wel goedkoop, maar niet goed

Marktwerking mag dan leiden tot lagere prijzen, het publieke belang is er niet bij gebaat. Dat concludeert vakcentrale FNV in een onderzoek.

Marktwerking leidt tot kwaliteitsverlies in de dienstverlening en dumping van arbeidsvoorwaarden. Dat concludeert vakcentrale FNV na onderzoek in drie sectoren waarin een publieke taak aan de markt werd vrijgegeven: inburgeringscursussen in het onderwijs, thuiszorg in de zorgsector, en in de transportbranche: het taxivervoer, regionale openbaar vervoer en goederenvervoer per spoor. De resultaten van onderzoeksbureau Regioplan voor de diverse sectoren zijn heel verschillend, maar er zijn duidelijke paralellen, stellen FNV-beleidsadviseurs Marjolein Bulk en Auke Blaauwbroek.

In het streven naar lagere prijzen en meer efficiëntie zouden publieke belangen in deze sectoren verkwanseld zijn. De tarieven waartegen bedrijven moeten werken om een aanbesteding binnen te slepen, zijn beland in een race to the bottom. Instellingen moeten bij gegunde opdrachten beneden de kostprijs werken, en de verliezen worden afgewenteld op de arbeidsvoorwaarden van de werknemers. Niet alleen in loon zie je dat terug, maar ook in scholingskansen en veiligheidsgaranties. Die zijn er namelijk steeds minder. „Dat kun je de werkgevers niet kwalijk nemen”, vindt Bulk. „Al zijn ze vaak niet tégen marktwerking, zij moeten ook hun aanbesteding maar gegund krijgen. Het is de overheid die niet corrigerend optreedt tegen de uitwassen van marktwerking.”

Neem nou het onderwijs, vertelt Gerrit Stemerdink van de Algemene Onderwijsbond. Inburgeringscursussen waren uitsluitend een taak van de roc’s. Gediplomeerde leerkrachten geven daar les in echte klaslokalen. Maar inmiddels mogen allerlei private instellingen inburgeringscursussen geven, ook al is de leerkracht daarin niet opgeleid. De tarieven zijn een stuk lager. En omdat zo’n private opleidingsinstelling geen ruimte heeft, huurt het soms lokalen bij een roc dat de aanbesteding verloor, zegt Stemerdink. „De roc’s kunnen niet concurreren op prijs. Ze denken dan: dan doen we toch geen inburgering meer. Maar onderwijs is een publiek belang. Als de roc’s hun handen ervan aftrekken, valt een degelijke infrastructuur op dit gebied weg. En wat, als de private partijen het op een gegeven moment ook niet meer doen, of niet goed doen? De continuïteit staat op het spel als gemeenten bij een aanbesteding ook aan private aanbieders geen nadere kwaliteitseisen stellen.”

De FNV is niet principieel tegen marktwerking, zegt Blaauwbroek. De onderzoeken die FNV nu presenteert beogen inzicht te geven in de gevolgen van marktwerking. „Werkgevers en wetenschappers roepen: geef marktwerking een kans voordat je het veroordeelt. Maar veel effecten zijn nu al meetbaar. Wij vinden dat die veel transparanter moeten. Wees eerlijk als het misgaat, ondanks het geloof in marktwerking van de overheid. Efficiëntie is niet alles. Bij het vrijgeven van een aantal markten is niet omschreven welk publiek belang gewaarborgd moest worden. Het gaat fout als gemeenten ingewikkelde aanbestedingsprocedures moeten doen. De overheid moet veel sturender optreden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden