InterviewTuur Elzinga

FNV: Het is eerlijker geen beloftes meer te doen over pensioenuitkeringen

Tuur Elzinga, vicevoorzitter van FNV Bondgenoten. Beeld Werry Crone
Tuur Elzinga, vicevoorzitter van FNV Bondgenoten.Beeld Werry Crone

In het nieuwe pensioenstelsel lijkt weinig ruimte voor beloften over de hoogte van de uitkering. Maar een casinopensioen is het niet, zegt FNV-vicevoorzitter Tuur Elzinga.

Een kleine tien jaar geleden verzette FNV Bondgenoten zich met succes tegen een nieuw beoogd pensioenstelsel zonder zekerheden. Dat noemde de toenmalige voorzitter destijds een ‘casinopensioen’, waarna zijn achterban dat voorstel massaal verwierp. Nu de sociale partners en het kabinet opnieuw een onzeker pensioenstelsel verkennen, duikt dat spook uit het verleden weer op.

Ten onrechte, vindt FNV-vicevoorzitter Tuur Elzinga: “Van gokken met pensioenpremies is absoluut geen sprake. Een nieuw systeem zonder beloftes is zelfs eerlijker dan het huidige met zijn schijnzekerheid. Door minder te beloven gaan we juist meer waarmaken.”

Vorig jaar tekende Elzinga het pensioenakkoord met werkgeversorganisaties en het kabinet en dat akkoord werkt hij nu uit met diezelfde partijen in een zogeheten stuurgroep. In dat juni-akkoord werd al afscheid genomen van de geldbuffers die pensioenfondsen moesten aanhouden voor mindere tijden, zodat de behaalde rendementen sneller terechtkomen bij de werkende en gepensioneerde deelnemers. In februari lekte uit dat de stuurgroep nu ook afscheid wil nemen van een tweede zekerheidsprincipe: de rekenrente.

Hoe lager de rente, hoe groter het kapitaal

Die gebruiken pensioenfondsen om uit te rekenen hoe groot hun vermogen nu moet zijn om later gegarandeerd genoeg geld in kas te hebben voor alle beloofde uitkeringen. De rekenrente is namelijk afgeleid van het rendement dat een fonds gegarandeerd gaat waarmaken: de rente op staatsleningen. Hoe lager de rente, hoe groter het kapitaal waarover een fonds nu moet beschikken. Nu was de rekenrente bij het tekenen van het pensioenakkoord al historisch laag, en sindsdien is het alleen maar verder onderuitgegaan.

Kort gezegd: het is extreem duur voor een fonds om bedragen toe te zeggen met deze rentestanden. Onmogelijk duur. Toch is die rekenrente altijd heilig geweest voor minister Wouter Koolmees van sociale zaken zolang werknemers iets wordt beloofd. Oplossing? Niets meer beloven.

In het nieuwe plan weten werknemers dus niet meer precies hoe hoog de uitkering later zal uitvallen. Net als nu beleggen fondsen ook dan gewoon in verschillende risicocategorieën, van aandelen tot vastgoed én die veilige staatsleningen. Maar ze zijn voor hun vermogenseisen niet meer zo afhankelijk van de rente op die laatste groep.

U zegt: dit is geen casinopensioen. Waarin verschilt het nieuwe voorstel van hetgeen waartegen Bondgenoten eerder in opstand kwam?

“Het is sowieso maar de vraag of die term destijds terecht was. Maar toen leefde het idee sterk dat een gebrek aan zekerheid per definitie oneerlijk is. Dat er geluk- en pechgeneraties zouden ontstaan. Waarbij de ene leeftijdsgroep door goede jaren op de beurs de jackpot wint, en de andere pech heeft omdat ze net een grote crisis meemaakte.

“Daarvan is nu absoluut geen sprake. We gaan niet gokken met de premies die deelnemers inleggen. Er is geen casino in de vorm van een pensioenfonds dat er met winst vandoor gaat. Fondsen maken rendement met al het ingelegde geld, en alle winst wordt vervolgens eerlijk verdeeld over de generaties. Iedereen deelt in de goede tijden, én in de slechte. Sterker nog: in het stelsel waar we nu aan werken gaat het rendement eerlijker verdeeld worden dan nu het geval is.”

Legt u dat laatste eens uit?

“Nu doen we of we eerlijk bezig zijn omdat de deelnemers zekerheid krijgen. Maar dat is schijn, waardoor het vertrouwen in het stelsel elk jaar afneemt. Met name omdat de rente enorm is gedaald heeft de huidige generatie gepensioneerden zijn uitkering al tien jaar niet zien meestijgen met de consumentenprijzen.

“En bedenk dan: óóit gaat die rente weer stijgen, of dat nou over tien, twintig of dertig jaar is. De uitkering van degenen die tegen die tijd met pensioen zijn, kan met de huidige ­regels ineens wel omhoog. Puur omdat de rente er dan anders bij staat. Er is nu een groep ouderen die deze zogeheten indexatie nooit zal meemaken als het systeem niet verandert. Is dat dan wel eerlijk?”

Hoe ziet het pensioenoverzicht van werknemers eruit als alles straks onzeker is?

“Helemaal onzeker is het niet, we weten best wat je ongeveer aan langetermijnrendement mag verwachten uit beleggingen. Nu zeggen we tegen deelnemers: jij krijgt straks maandelijks dit bedrag. Straks zeggen we: je krijgt naar verwáchting dit bedrag.”

Nu stemde uw achterban in met een akkoord waarin de rekenrente nog overeind stond. Gaat u dit nieuwe plan straks opnieuw ­voorleggen aan de FNV-leden?

“We gaan in elk geval niet het hele referendum over doen van juni vorig jaar. Op hoofdpunten uit het akkoord hebben we toen mandaat gekregen van onze leden, zoals dat perspectief op een hoger pensioen. We hebben destijds gezegd: om dat waar te maken, moeten er nieuwe regels komen. En nieuwe regels bedenken is precies wat we nu aan het doen zijn. Wel vragen we straks goedkeuring van ons Ledenparlement, ons hoogste orgaan van afgevaardigden uit alle sectoren. Minister Koolmees wil de Tweede Kamer voor juli informeren over de nieuwe plannen, dus die toestemming zal dan ook voor die tijd moeten komen.”

Hoe gaat u dat Ledenparlement overtuigen?

“Sowieso laten we het Centraal Planbureau nu uitrekenen hoe onze nieuwe plannen uitpakken voor allerlei archetype werknemers, zoals een bouwvakker, een ambtenaar met kinderen, enzovoorts. En dat dan weer voor verschillende economische scenario’s. Dan kunnen we hard laten zien: dit is hoe hoog de uitkering uitvalt in het huidige systeem, en dit is hoe die zal zijn in het nieuwe. Is dat tweede geval gunstiger, dan kun je mensen al snel meekrijgen, denk ik.”

Lees ook:

Het nieuwe pensioenstelsel waar het kabinet op inzet, lijkt juridisch onhoudbaar

Het nieuwe pensioenstelsel waar het kabinet en de sociale partners aan werken, biedt deelnemers nauwelijks zekerheid over de hoogte van hun pensioenen. Dus mag het geld dat ze al hebben opgebouwd niet ongevraagd worden overgeheveld, zeggen experts.

Juist nu moet het pensioen omhoog

Bij alle goede steunmaatregelen van de overheid worden de 65-plussers ten onrechte overgeslagen, zegt lezer Gillis Mol.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden