FMLN-strijder: vredesproces El Salvador dreigt te stranden

DEN HAAG - “Ik heb een beetje zon naar Nederland meegebracht”, grapt Salvador Sánchez Cerén (50 jaar). Voor het eerst na dagen regen schijnt de zon. Voor Sánchez Cerén is dit zijn eerste bezoek aan Nederland en hij blijft hier maar één etmaal. Maar hij is meteen onder de indruk. “Ongelooflijk die overstromingen. En wat een efficiency bij de organisatie van de evacuatie.”

MARIANO SLUTZKY

In de grote en kille zaal van het Haagse Centrum voor Internationale Samenwerking zit Sánchez Cerén een beetje ongemakkelijk op zijn stoel te draaien. Moe van het reizen praat hij langzaam terwijl hij wat onwennig aan zijn stropdas en colbert trekt. Hij is naar Nederland gekomen om aandacht te vragen voor de wankele vrede in El Salvador.

Tot drie jaar geleden liep hij als comandante van het Farabundo Marti Nationale Bevrijdingsfront (FMLN) in strijdtenue in de onherbergzame provincie Chalatengo, in het noorden van El Salvador. Dat was van 1981 tot 1992 strijdtoneel van de burgeroorlog tussen het door de VS gesteunde leger en het uit het vijf guerrillaorganisaties bestaande FMLN.

“Ik moet nog steeds wennen aan het leven als politicus in de stad. Ik ga regelmatig terug naar Chalatengo. Het is zalig om schone lucht in te ademen.”

Een ander ongemak van het burgerleven is dat hij niet altijd gebruik kan maken van zijn oorlogsnaam die hij aannam toen hij eind jaren zeventig full-time guerrillero werd. Op het visitekaartje van zijn dagelijks werk als lid van de Nationale Commissie voor de Consolidatie van de Vrede staat zijn eigen naam. Op het kaartje met zijn functie als secretaris-generaal van het FMLN staat onder zijn eigen naam tussen haakjes Leonel Gonzalez - zijn oorlogsnaam.

Sánchez Cerén reist Europa door. Aan de regeringen en ontwikkelingsorganisaties vraagt hij dringend El Salvador niet te vergeten. “Het vredesakkoord dat wij met de Salvadoraanse regering in januari 1992 sloten stagneert”, waarschuwt hij. “De afspraken zijn door de regering maar voor een klein deel nagekomen. Vooral op het gebied van scholing, werkverschaffing en landbouwgrondverdeling is er vertraging. Maar ook de hervorming van de rechterlijke macht en de verspreiding van de nieuwe politiemacht laten op zich wachten. De huidige regering van de Nationalistische Republikeinse Alliantie (Arena) staat onder grote druk van het Salvadoraanse leger en van extreem-rechtse politici die het vredesakkoord nooit zagen zitten”, zegt Sánchez Cerén. “Intussen gaat de vuile oorlog tegen onze leden door: de afgelopen drie jaar zijn er zesentwintig leden van het FMLN door rechtse doodseskaders vermoord.”

Hij acht het van essentieel belang dat het team van de Verenigde Naties in El Salvador (Onusal) nog even in zijn land blijft. “In april zou Onusal vertrekken want dan zouden alle afspraken zijn uitgevoerd. Nu dat niet het geval is, vinden wij het van levensbelang dat de VN-waarnemers blijven. Dan is de druk voor de regering groot om alsnog vaart achter de uitvoering van het vredesakkoord te zetten.”

Sánchez Cerén moet schateren bij het horen van kritiek op het VN-optreden in andere delen van de wereld. Hoewel de VN in de Salvadoraanse vox populi 'Verenigde Vakantie' genoemd wordt - vanwege de luxe waarin VN-personeel in El Salvador leeft - vindt hij dat hun aanwezigheid van enorm belang is geweest voor de democratisering van El Salvador. “Dankzij de bemiddeling van ex-secretaris-generaal Pérez de Cuellar hebben de onderhandelingen tussen 1990 en 1992 tot vrede geleid. Daarna kreeg het team van de VN onze wapens en zag er op toe dat de meest moordzuchtige elitebataljons van het leger ontmanteld werden. In beslissende momenten waarop extreem-rechts het vredesakkoord ongedaan wilde maken, is de leiding van Onusal kordaat opgetreden.”

Gijzelingen

Hoe nodig de uitvoering van het vredesakkoord is, blijkt uit de recente gijzelingen van het parlement en diverse overheidsgebouwen door ex-soldaten van het regeringsleger, vindt Sánchez Cerén. “De duizenden ex-militairen en leden van het FMLN worden met de dag wanhopiger. De laksheid van de regering is funest voor onze na-oorlogse samenleving: zo wordt een voedingsbodem gecreërd voor extremistische bewegingen die terug naar de staat van oorlog willen.”

De ex-guerrillero vreest bovendien voor een escalatie als de bezuinigingsvoorstellen van president Calderon Sol doorgaan. “Arena is vastbesloten de maatschappelijke en economische problemen door een vergaande liberalisering en privatisering op te lossen. Volgens de president zal El Salvador uitgroeien tot het Hong Kong van Midden-Amerika. Maar zoals thans in Mexico te zien is, zijn goede macro-economische cijfers schijn. Het speculatiekapitaal, het witwassen van drugsdollars en de miljoenen die Salvadoranen uit de VS naar familie overmaken zijn daaraan debet.”

Wat zijn alternatief is? “Werken aan duurzame ontwikkeling, met nadruk op menselijk kapitaal. Net zoals wij overeenstemming over het stoppen van de oorlog hebben bereikt, moet het ook lukken om een overlegeconomie op te bouwen. Maar zonder een herverdeling van de inkomens is dat onmogelijk.

“Nu de Koude oorlog afgelopen is, is het bon ton om naar het midden te schuiven. Wij gaan echter niet onze doelstellingen van sociale gerechtigheid overboord gooien om in de smaak van anderen te vallen.”

Zulke retoriek past niet in een tijd waarin alle landen in Latijns Amerika hun economieën liberaliseren. Bovendien heeft deze discussie tot interne scheuring geleid: eind vorig jaar hebben twee ex-guerrilla-organisaties het FMLN verlaten.

Zij vonden het linkse imago van het FMLN achterhaald. “Die partijen wilden zo graag een middenpartij vormen, laat ze dan maar.” Toch wil hij dat nuanceren: “Er zijn zaken die wij beter moeten doen als wij bij de volgende verkiezingen in 1997 willen winnen. Zo moeten wij de angst voor de communisten onder de bevolking niet onderschatten. Maar wij moeten ons allereerst omsmeden tot een hechte politieke partij.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden