Fluwelen handschoenen in plaats van nuchtere blik

In 2006 kreeg de onderzoeksgroep ZonMw, een instelling van NWO op het gebied van gezondheidszorg, de Meester Kackadorisprijs van van Vereniging tegen Kwakzalverij, omdat ze een aantal acupuncturisten, homeopaten en natuurartsen een cursus wetenschappelijk onderzoek liet volgen. Uiteraard met de bedoeling om de pretenties van de alternatieven te matigen.

Nu verschijnt er een rapport van datzelfde ZonMw (Trouw, 9 april) waarin acupunctuur en andere alternatieve geneeswijzen worden binnengehaald in de reguliere gezondheidszorg. Als flankerend beleid zouden zij in het medisch bolwerk niet alleen moeten worden gedoogd, maar ook bevorderd en vergoed door de verzekering. Vanzelfsprekend alleen daar waar het geen schade kan doen. Vitaminepreparaten zijn bijvoorbeeld schadelijk voor sommige kankerpatiënten. Muziektherapie en mindfulness echter maken dankzij ZonMw een softe, melodieuze entree in het ziekenhuis. Eén en al Zen en zoemen voortaan. Daar keek ik toch even van op. Moet de Vereniging tegen Kwakzalverij de prijs terugeisen? Wat is er aan de hand?

Het Amerikaanse Kankerinstituut constateerde een paar maanden geleden dat ongeveer 40 procent van de gangbare medische handelingen geen enkel wetenschappelijk bewezen effect heeft en dat die handelingen dus, indien de patiënt zich toch beter voelt, onder het kopje placebo kunnen worden gerangschikt. Als nu de harde 'evidence based' praktijk van artsen en specialisten al een zo hoog percentage hocus-pocus bevat, wie zijn zij dan dat ze de claims van de alternatieven zouden afwijzen? Het getuigt van deemoed en bescheidenheid. Maar toch, het bevalt me niet helemaal.

In het Trouw-artikel springt de chirurg Hans Jeekel opeens heel voorzichtig om met homeopathie. Zolang er nog geen goed onderzoek ligt dat de ineffectiviteit van homeopathie bewijst, zegt de arts, wil hij de homeopathie een kans geven. Een eenvoudige zoektocht leert dat al in 1835 in een dubbelblind onderzoek de ineffectiviteit is bewezen. Homeopathie kan een placebo-effect hebben, maar dat heeft een goed gesprek met een dierbare vriend ook. Sinds 1835 is er veel en uitstekend onderzoek naar gedaan. Dat kan professor Jeekel weten.

Van acupunctuur weet ik te weinig af, maar van de meeste andere alternatieve geneeswijzen kan worden gezegd dat ze zich onder de schijn van medicamenteuze en fysieke behandeling richten op de psyche en het welbevinden van de patiënt. De pijn is draaglijker, de angst neemt af, de conditie verbetert. Dat zijn allemaal legitieme middelen om de zieke en de ziekte te benaderen. Maar meer pretenderen dan psychologie, is onjuist.

Wat welbevinden betreft valt er in de ziekenhuizen trouwens heel wat te verbeteren. De omstandigheden waarin de patiënt verkeert zijn over het algemeen beroerd: te veel bedden op een kamer, onrustig gedoe op de gangen, drukte en lawaai, slechte overdracht, weerzinwekkend kille inrichting, slechte maaltijdservice (het slappe brood! de smerige thee! de smakeloze daghap!). De ongezellige omstandigheden maken je zieker en in ieder geval ongelukkiger. Mooie muziek tijdens operaties om het herstel te bevorderen? Prachtig, maar dan ben ik buiten westen. Zodra ik op zaal lig wordt dat heilzame effect meteen teniet gedaan.

Het siert de medische wetenschap dat ze haar eigen wetenschappelijke tekortkomingen erkent. Alles moet de medici eraan gelegen zijn hun handelingen wetenschappelijk te onderbouwen. Het is buitengewoon onbevredigend te weten dat 40 procent van wat je doet thuishoort onder het kopje zinloos medisch handelen. Lukt de onderbouwing niet en vallen ze onder het regime van de placebo's, dan kan een keuze worden gemaakt voor de goedkoopste placebo.

Het effect van een suikerpilletje op de psyche van een patiënt met bepaalde klachten moeten we niet uit willen bannen. Een strenge opvatting zou kunnen betekenen dat de patiënt te horen krijgt dat de ernst van zijn klachten voor een deel op fantasie berust en dat hij maar eens met die onzin moet ophouden. De mens leeft bij de gratie van illusies en hoop. Zodra de arts tegen de patient zégt dat het voorgeschreven middel geen werkzame bestanddelen bevat, maar louter de vervanger is van het toverstokje, werkt het niet meer. Iedere arts moet een groot acteur zijn. Geneeskunde is geneeskunst.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden