Flitsscheiding: bloedlink

Minister Donner van justitie wil de populaire 'flitsscheiding' verbieden, het scheiden buiten de rechter om. De VVD wil die juist tot norm verheffen. Deskundigen zijn sterk verdeeld over de voor-en nadelen in praktijk. De Kamer praat vandaag over de omgang met kinderen na echtscheiding. De politiek wil dat de overheid zich minder bemoeit met mensen die uit elkaar gaan. Maar ouders moeten weten dat ze verantwoordelijk blijven voor de kinderen.

'Flitsscheiden 550 euro', 'prijkt er in rode letters op de website van de Rotterdamse advocaat mr. M.G. Bannenberg. Linksboven op de pagina kan de bezoeker met één muisklik het modelconvenant binnenhalen voor een flitsscheiding. Thuis samen invullen, opsturen, en nog even langs bij de burgerlijke stand. Wat lijkt het gemakkelijk, dat flitsscheiden. Bij mr. Bannenberg hoef je zelfs niet op kantoor langs te komen als je dat niet nodig vindt. Scheiden als goedkoop gemaksproduct: ,,Van de ontbinding ontvangt u bericht.”

Dat ogenschijnlijke gemak ergert minister Donner van justitie. Hij wil de flitsscheiding verbieden. Het is volgens hem de afgelopen jaren uit de hand gelopen met de mogelijkheid dat echtparen zelf hun huwelijk kunnen ontbinden. Scheiden moet weer via de rechter, in alle omstandigheden, aldus Donner; het huwelijk is een te bijzondere verbintenis. De VVD stelt juist het tegenovergestelde voor: een harmonieuze scheiding kan zonder rechter. Een advocaat of notaris kan ook toezien.

Scheiden zonder rechter is nu al populair, al kan het alleen via een juridische omweg. Het voordeel: je regelt bijna alles zelf, en vooral: het is goedkoop. De prijs is voor de meeste scheidende echtparen het belangrijkste motief om voor deze optie te kiezen. Ze sparen griffierechten en de kosten van een procureur uit, omdat ze hun verzoek niet door de rechter laten bekrachtigen. Zo zijn ze al snel 600 euro goedkoper dan bij een 'gewone' scheiding.

Maar in de praktijk is dat 'flitsende' van de flitsscheiding nogal relatief. Scheiden binnen een week? In theorie kan het bij een flitsscheiding, maar in de praktijk gebeurt het zelden. Het lukt bijna niemand.

,,Zoveel verschil is er namelijk niet met een gewone scheiding”, zegt notaris mr. Eric Feijen uit Heerde, scheidingsbemiddelaar. ,,Eérst moet je met elkaar tot goede afspraken zien te komen. En dat kost bij een flitsscheiding net zoveel tijd als bij een scheiding via de rechter. Het enige flitsende is de laatste fase, de ambtelijke afhandeling. Dat gaat sneller. En ja, als je toch goede afspraken hebt gemaakt, dan kun je ervoor kiezen om niet meer langs de rechter te gaan.”

Bij een gewone scheiding toetst de rechter het echtscheidingsverzoek. Bij een flitsscheiding is de handtekening van een advocaat of notaris voldoende. Die tekent ervoor dat de twee ex-en afspraken hebben gemaakt over alimentatie, huis, vermogen en pensioen.

De flitsscheiding ontstond in 2001, onbedoeld, bij de invoering van het homohuwelijk. Sinds die tijd is het mogelijk om een huwelijk om te zetten in een geregistreerd partnerschap. Juristen zagen de onverwachte mogelijkheden. Scheiden werd opeens mogelijk zonder rechter. Het enige dat nodig is, is om het huwelijk om te zetten in een partnerschap, en dat te laten ontbinden. Dat kan aan het loket van de burgerlijke stand.

Notaris Eric Feijen is een uitgesproken voorstander van het scheiden zonder rechter, althans: voor stellen die goede afspraken weten te maken. ,,Juist omdát je in overleg met elkaar moet, is het risico dat het uitloopt op een 'vechtscheiding' veel kleiner. En verder kan een notaris of advocaat net zo goed als een rechter de afspraken beoordelen, en kijken of geen van beide partijen wordt benadeeld. Zoveel stelt de huidige rechterlijke toetsing helaas niet voor. Scheiden via de rechter garandeert echt niet meer kwaliteit.” Flitsscheiden kan daarom ook met kinderen, zegt hij.

,,Bij een gewone scheiding zijn er niet veel extra eisen rond kinderen, ook daar hangt bijna alles van de eigen afspraken af.”

Feijen is voorzitter van de VMSN, de organisatie van notarissen die als scheidingsbemiddelaar optreden. De VMSN heeft minister Donner geadviseerd om juist méér scheidingen buiten de rechter om te laten lopen, in plaats van minder. Hij is niet onder de indruk dat Nederland dan te ver voorop gaat lopen in Europa, en dat het gevaar dreigt dat andere landen zulke scheidingen 'nieuwe vorm'

niet erkennen. ,,Dat loopt vast wel los. We erkennen in Europa zelfs de islamitische verstoting als die in een ander land rechtsgeldig is.”

Maar uit de praktijk komen ook waarschuwende geluiden: schaf toch maar af, die flitsscheiding. Advocaat mr. Mark Teurlings uit Amsterdam noemt ze 'bloedlink'. En dat terwijl hij ze als een van de eersten, via internet, aanbood. ,,Ik heb ongeveer honderd flitsscheidingen geregeld. Maar ik doe het nog maar sporadisch. Ik zag de problemen die ze met zich meebrengen. Daar heb ik destijds PvdA-staatssecretaris Kalsbeek al voor gewaarschuwd.”

Teurlings vindt de flitsscheiding juridisch niet waterdicht én hij vindt, met minister Donner, dat scheiden te makkelijk is geworden. ,,Ik kreeg mensen op kantoor die werkelijk van plan waren om binnen een dag te scheiden. Via de flitsscheiding kan dat in theorie. Ik weet van mensen die het ook gedaan hebben en spijt kregen.”

De minister ontving van mr. Teurlings ook een opsomming van de juridische valkuilen, zoals het risico dat andere landen zo'n scheiding niet erkennen. Verder biedt een flitsscheiding vooral minder garanties rond alimentatie. Stel dat de man weigert de alimentatie te betalen aan zijn ex, dan moet zij na een flitsscheiding alsnog naar de rechter, voor ze de deurwaarder op hem af mag sturen. Er bestaat bij de flitsscheiding ook geen regel dat alimentatie maximaal 12 jaar duurt, zoals bij gewone scheidingen wel het geval is. ,,Spreek je per ongeluk niets af en ziet je advocaat het niet, dan zit je er onbeperkt aan vast”, zegt Teurlings. ,,Dat de rechterlijke toetsing bij een gewone scheiding weinig voorstelt, bestrijd ik. De rechter kijkt of je geen afspraken hebt gemaakt die in strijd zijn met de wet.”

En hoe vallen die juridische nadelen in de prakijk? Advocaten en notarissen waarschuwen er hun cliënten duidelijk voor, zeggen ze, dus de schade zou beperkt zijn. Het is van buitenaf moeilijk te controleren. Dan maar terug naar de website van het laagdrempelige kantoor Bannenberg in Rotterdam. En ja, daar staan keurig de situaties opgesomd waarin een gewone scheiding de voorkeur verdient. Ook te regelen, via hetzelfde kantoor.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden