Flinke maatregelen Persoonsgebonden Budget

Veronique maakt gebruik van een persoonsgebonden budget.

Alleen mensen die recht hebben op verblijf in een zorginstelling maar ervoor kiezen zelf zorg te kopen, komen vanaf 2014 nog in aanmerking voor persoonsgebonden budget (pgb). Het kabinet is woensdag akkoord gegaan met het voorstel van staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten (VWS) om in te grijpen in de steeds maar stijgende kosten van het pgb.

In 2010 werd er 2,2 miljard euro uitgegeven aan de pgb's, waarmee mensen zelf zorg kunnen inkopen. Zonder ingrijpen zouden de uitgaven voor het pgb tot boven de 3 miljard euro stijgen, becijfert het kabinet. Sinds 2002 stegen de uitgaven voor dit zorgbudget elk jaar met ruim 20 procent. Inmiddels zijn er ongeveer 130.000 mensen met een pgb, terwijl dat er in 2003 nog 50.000 waren.

Waar het gebruik van de regeling flink wordt beperkt, kondigt Veldhuijzen van Zanten ook aan dat er voor de groep van ruim 13.000 mensen die wel recht houden op een pgb een ruimer budget (5 procent) komt. Dat zijn onder meer mensen in de kleinschalig opgezette Thomashuizen en mensen met ernstige alzheimer. Wie geen pgb meer krijgt, kan terugvallen op de zogenoemde zorg in natura. De bewindsvrouw vindt dat er een goed alternatief is voor het pgb, aangezien het zorgaanbod flink is vernieuwd en verbeterd.

Zorg in Natura

Bij Zorg in Natura bepaalt de zorgaanbieder, de verzekeraar, op welke zorg u recht heeft op basis van een artsindicatie. De patiënt kiest daarbij niet zelf meer wie de zorgverlener wordt want dat wordt bepaald door de zorgaanbieder.

Om fraude te voorkomen, wordt het pgb-geld vanaf 1 januari 2012 alleen overgemaakt op een betaalrekening die speciaal voor dit doel moet worden geopend. Vanaf dat moment kunnen nieuwe pgb-houders geen geld meer inzetten voor bemiddelingsbureaus.

Premier Mark Rutte gaf aan dat ingrijpen nodig is gezien de stijgende kosten in de zorg. ,,We moeten de pgb beperken tot voor wie het echt nodig is. Dit is niet vol te houden.'' Beperking van het pgb en andere ingrepen in de AWBZ schelen volgens hem echt vele honderden miljoenen euro's.

De zorgorganisaties laten weten de plannen een stap terug te vinden. "Het kabinet wil de rechten van cliënten in de zorg versterken. Maar kleedt de mogelijkheden van cliënten tegelijkertijd uit. Het is een stap terug als het pgb voor 90 procent wordt afgeschaft. En het is de maar vraag of dat tot een besparing leidt. Voor een pgb is de financiële vergoeding van de zorgkosten lager dan voor zorg in natura. En de keuzevrijheid wordt een stuk minder" zeggen ACTIZ, BTN, CG-Raad, CSO, LOC, MEZZO, MEE, NPCF, LPGGZ, PlatformVG, Per Saldo in een gezamelijke verklaring.

Reacties Tweede Kamer
Tweede Kamerlid Tamara Venrooy van de VVD zegt dat voor haar voorop staat dat het persoonsgebonden budget behouden blijft voor hen die anders in een instelling terecht zouden komen. "Wie niet langer aanspraak maakt op het PGB lan terecht bij de reguliere zorg. De VVD ziet zich gedwongen met deze pijnlijke maatregel in te stemmen, omdat het voorgaande kabinet heeft nagelaten in te grijpen in de sterk groeiende uitgaven aan langdurige zorg. Wie niet langer aanspraak kan maken op een pgb, kan terecht bij de reguliere zorg." Ze is ervan overtuigd dat er inmiddels volop aanbod aan thuiszorg is. "Ik wil wel dat zorgverzekeraars zich bij de inkoop van hun zorg dan ook veel meer dan tot nu toe gaan richten naar de wensen van hun klanten."

Volgens Tweede Kamerlid Agnes Wolbert van de PvdA "breekt dit kabinet in een paar jaar af wat in 20 jaar door verschillende kabinetten is opgebouwd. In de afgelopen jaren hebben alle kabinetten ingezet op het zo lang mogelijk en zoveel mogelijk thuis laten wonen van de mensen die afhankelijk zijn van zorg. Dat beleid is goed gelukt en daar heeft het persoonsgebonden budget een grote bijdrage aan geleverd. Dit kabinet draait de klok terug naar de tijd dat mensen op hun 65e naar het verzorgingshuis gingen."

Tweede Kamerlid Linda Voortman van GroenLinks wil de plannen om te bezuinigen op de persoonsgebonden budgetten van tafel. "Hierdoor verdwijnt de mogelijkheid voor patiënten om zelf te bepalen hoe zij zorg willen krijgen nagenoeg helemaal. Het kabinet spreekt van 'op eigen benen' staan en 'zelf je eigen broek ophouden.' Maar juist op het pgb, waarmee mensen zelfstandig kunnen blijven, bezuinigt het heftig.Het kabinet kiest voor een sterfhuisconstructie."

Tweede Kamerlid Esmé Wiegman van de ChristenUnie zegt "onthutst" te zijn over de wijze waarop het kabinet de bezuiniging op het persoonsgebonden budget voorstelt als een kwaliteitsimpuls. "De staatssecretaris heeft nogal lef om niet te spreken van een 'bezuiniging', maar van een ombuiging. Terwijl minstens 90.000 mensen een keiharde boodschap te horen hebben gekregen. Dit is een bezuiniging en de ChristenUnie zal het zo blijven noemen. Het gevolg van deze bezuiniging is dat mensen de instelling zullen worden ingejaagd, terwijl het kabinet zegt de eigen verantwoordelijkheid te willen vergroten."

Tweede Kamerlid Fleur Agema van de PVV zegt de kabinetsplannen te steunen "Ze betekenen een verbetering voor de mensen die de langdurige zorg echt nodig hebben. En er komt nog 5 procent bovenop het budget. Dit is veel beter dan onder het vorige kabinet. Het persoonsgebonden budget wordt onder de AWBZ gebracht en wordt daarmee een wettelijk recht. Dat is een enorme stap vooruit."

Tweede Kamerlid Renske Leijten van de SP denkt dat de kabinetsplannen ongelooflijke aanslag op het recht op zorg zijn. "Door deze stapeling van maatregelen wordt meer dan 300.000 mensen in Nederland het recht op zorg ontnomen. Ik neem het de staatssecretaris echt kwalijk dat na haar presentatie nog steeds niet duidelijk is hoe de plannen nu precies uitpakken. Wie gaat nu geraakt worden en wie niet? Het is volstrekt onduidelijk."

Geschiedenis
Het pgb werd in 1996 ingevoerd. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) groeide het gebruik elk jaar met een kwart. Inmiddels zijn er volgens VWS ongeveer 130.000 pgb-gebruikers. Dat kunnen ouderen, gehandicapten en chronisch zieken zijn, maar ook kinderen met bijvoorbeeld autisme of andere psychische problemen. De regeling kost ongeveer 2,3 miljard per jaar. De kosten stijgen elk jaar harder dan de rekenmeesters van het ministerie van Volksgezondheid voorspellen.

Eenvoudig toegankelijk
Insiders grappen dat je in Nederland inmiddels voor zweetvoeten al een pgb kunt krijgen. Ook het SCP constateerde dit voorjaar in een rapport dat de toegang tot het pgb gemakkelijker is dan bijvoorbeeld in landen als Duitsland of Groot-Brittannië. Bovendien zijn de budgetten per cliënt hier groter.

De regeling was ooit bedoeld om patiënten beter te kunnen bedienen die ontevreden waren over de kwaliteit van zorg die ze kregen van logge zorginstellingen. Nu blijkt dat de pgb's vaak worden aangevraagd door mensen die nooit eerder zorg hebben ontvangen van een instelling en daar verder ook geen belangstelling voor hebben.Zorg die voorheen gratis werd geleverd door bijvoorbeeld familie, vrienden of buren, wordt nu vergoed via het pgb. Een geheel nieuwe doelgroep snoept nu een groot deel van het pgb-budget op. Het SCP schat dat de helft van de veel voorkomende aanvragen voor huishoudelijke hulp, persoonlijke verzorging en verpleging afkomstig is van deze nieuwe groep gebruikers.

Fraude
De regeling is bovendien fraudegevoelig en heeft een nieuwe bureaucratie opgeleverd. Volgens de zorgverzekeraars is 30 procent van het personeel van zorgkantoren bezig met het uitvoeren van de pgb-regeling. Ook bestaat er inmiddels een keur aan bemiddelingsbureaus die, betaald, cliënten door de aanvraagprocedures voor een pgb loodsen.

De pgb-regelingen vallen onder de AWBZ, de volksverzekering die de kosten betaalt van de zorg voor ouderen, gehandicapten en chronisch zieken. De kosten van de AWBZ stijgen snel. Inmiddels staat de teller op 24 miljard per jaar. Ter vergelijking: Het ministerie van Defensie mag dit jaar volgens de begroting 8,46 miljard uitgeven. Elke volwassen Nederlander betaalt ongeveer vierduizend euro per jaar aan premies voor de AWBZ. Via de belasting komt daar nog eens een paar duizend euro bij. Het kabinet staat voor de uitdaging om de kosten voor de AWBZ te beteugelen.

Beeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden