Flinke daling van aantal bijstandsmoeders door weghalen van de armoedeval

Beeld Getty Images

Door een hervorming van het vorige kabinet Rutte zitten minder alleenstaande ouders in de bijstand.

Een wetsaanpassing voor alleenstaande ouders in de bijstand lijkt een gouden greep te zijn geweest van het vorige kabinet: het aantal bijstandsmoeders- en vaders is de laatste jaren fors gedaald. Dat blijkt uit de gegevens van honderden gemeenten, die de vereniging van gemeentelijke sociale diensten Divosa maandag publiceert.

Toenmalig minister van sociale zaken Lodewijk Asscher voerde zijn Wet hervorming kindregelingen in 2015 in en in de twee jaar daarna is het aantal alleenstaande bijstandsouders met 6 procent gedaald. Fiscale maatregelen in die wet maken het voor hen aantrekkelijker om hun bijstand in te wisselen voor betaald werk, schrijft Divosa. De aanmoedigingen via de belasting kwamen in de plaats van een aantal inkomensregelingen zoals de alleenstaande-oudertoeslag, zodat het kabinet daarop kon besparen.

Met de invoering kwam ook een eind aan de armoedeval die veel van hen ervan weerhield om aan de slag te gaan. Vóór de nieuwe wet ging een alleenstaande ouder er per jaar namelijk duizend euro op achteruit als die besloot om vier dagen in de week tegen minimumloon te werken. Sinds 2015 gaat hij er 2100 euro per jaar op vooruit. De verschillen tussen het wel en niet invoeren van de wet zijn nog groter als de vader of moeder in kwestie besluit om vijf dagen per week te werken: 1800 tegen 4700 euro per jaar extra. Dit kan hen hebben aangezet om net wat uur meer te werken en zo de bijstand te ontstijgen.

Parttime

Momenteel heeft 8,3 procent van alle bijstandsgerechtigden een parttime baan, blijkt uit het nieuwe rapport. Daar verdienen ze gemiddeld 489 euro per maand mee, en de overheid vult dat bedrag aan tot bijstandsniveau. In het merendeel van de gemeenten mogen de bijstandsgerechtigden een deel van hun verdiende geld bij hun uitkering optellen. 

Alleenstaande ouders werken met 10,9 procent het vaakst naast hun uitkering. Omdat werken sinds de hervorming van kabinet Rutte-II lonender werd, komen sommige alleenstaande ouders vanaf dat moment ineens boven bijstandsniveau uit. Zij zijn dus deel van het dalende aantal bijstandsouders. 

Dat deeltijdwerken probeert bijna driekwart van de gemeenten te stimuleren met een zogeheten vrijlating. Sinds de Participatiewet, ook uit 2015, kunnen zij inwoners een deel van het verdiende geld laten houden. Bovenop de uitkering dus.

Een kwart van de gemeenten heeft die regeling niet. Daar zitten immers ook nadelen aan, zegt een woordvoerder van Divosa. “Je moet zo rekenen: in gemeenten met zo’n vrijlating krijg je als bijstandsgerechtigde altijd meer inkomen als je werkt. Het vrijgestelde deel komt erboven op. Maar als je dan net te veel uren werkt, kom je boven het bijstandsniveau en dan verdwijnt daarmee ook de vrijstelling.” Dan is er dus alsnog sprake van een armoedeval. “Gemeenten wegen de voor- en nadelen daarvan dus verschillend, blijkt uit ons nieuwe rapport.”

Alleen voor ouders

De hervormingen lijken vooral een positief effect op de alleenstaande ouder te hebben. Tussen 2015 en medio 2017 steeg het aantal uitkeringen aan alleenstaanden (zonder kinderen) namelijk met 9 procent, en die aan paren zelfs met 15 procent. Hún aandeel begon pas te slinken toen de economie weer uit het slop raakte in 2017.

Uit de gemeentegegevens blijkt verder dat mensen die parttime werken de bijstand tot wel drie keer sneller verlaten. Dat komt volgens Divosa doordat juist de mensen met goede baankansen eerder een parttime baan vinden. Ook kan een deeltijdbaan een opstapje zijn naar meer uren binnen het bedrijf. Daar blijkt leeftijd nog wel een rol in te spelen: 40- tot 65-jarigen met een deeltijdbaan stromen vier keer zo snel uit als hun werkloze leeftijdsgenoten, waar dat onder de jongere generaties maar twee keer zo snel is.

Onderzoek van de Nijmeegse Radboud Universiteit uit 2018 voegt daar nog een extra dimensie aan toe: migratieachtergrond. Voor Nederlanders met een niet-westerse migratieachtergrond is het moeilijker om een deeltijdbaan te vinden, maar áls ze die hebben bemachtigd, stromen ze veel sneller uit dan autochtone Nederlanders.

Lees ook:

Een bijstandsuitkering voor altijd

Gemeenten laten zeker de helft van de bijstandsgerechtigden aan hun lot over. Ondanks de wettelijke verplichting hoeven deze mensen niet te solliciteren.Ze zijn opgegeven.

Bijstandsgerechtigde ziet solliciteren niet als plicht

62 procent van de bijstandsgerechtigden denkt te zijn vrijgesteld van de sollicitatieplicht. Dat geldt maar voor 10 procent.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden