Flexibele lestijden: wat schiet de leerling ermee op?

Basisschoolleerlingen aan het begin van het schooljaar. Beeld anp

Van half negen tot kwart over drie naar school en tussen de middag thuis een boterham: steeds meer basisscholen stappen van het traditionele schoolrooster af. Bijna de helft experimenteert met nieuwe vormen. Wat zijn de voor- en nadelen van alternatieve lestijden? En wanneer leert een kind eigenlijk het best?

Het continurooster
Het populairste alternatief voor de traditionele lestijden. Leerlingen krijgen vier lesdagen tot ongeveer 14.00 uur. Tijdens de korte middagpauze blijven ze allemaal op school. De woensdagmiddag blijft vrij. Bijna een op de vier scholen kiest ervoor, blijkt uit een steekproef van DUO Onderwijsonderzoek. Prettig voor ouders die steeds vaker allebei werken, en lang niet altijd in de eigen woonplaats. Handig dus, als kinderen maar één keer gebracht en gehaald hoeven te worden en op school overblijven, al hangt daar meestal wel een prijskaartje aan.

Ook staatssecretaris Sander Dekker van onderwijs is enthousiast. "Werkende ouders hebben er veel baat bij dat de school- en opvangtijden van hun kinderen goed aansluiten op hun werktijden. Zo kunnen zij werk en gezinsleven beter organiseren", schreef hij in januari aan de Tweede Kamer. Alleen leerkrachten zijn niet onverdeeld gelukkig met het alternatieve rooster: die gaat ten koste van hun eigen middagpauze.

Met een continurooster hoeven ouders hun kind maar één keer te brengen en te halen. Beeld anp

Het bioritme-rooster
Het beste model voor hun leerlingen, stellen leerkrachten in de enquête van onderzoeksbureau DUO. De lessen vinden dan tussen tien en twaalf 's ochtends plaats en van half drie tot half vijf 's middags. In de lange middagpauze is dan tijd voor lunch, sport en ontspanning.

In de praktijk is dit bioritme-rooster nog zeldzaam: minder dan één op de vijftig scholen kiest ervoor, becijferde Regioplan eind vorig jaar. In het voortgezet onderwijs wordt er voorzichtig mee geëxperimenteerd, om vermoeide pubers tegemoet te komen. Scholen besluiten in samenspraak met hun docenten over hun lesroosters en moeten er overleg over voeren met ouders in de medezeggenschapsraad. En ouders en personeel vinden zo'n bioritme-model voor zichzelf helemaal niet zo prettig.

Met een bioritmerooster kunnen kinderen 's middags lang buitenspelen. Beeld anp

Weg met de woensdagmiddag, het 'vijf-gelijke-dagen-model'
Vijf korte schooldagen tot plusminus 14.00 uur met overblijven op school. Geen vrije woensdagmiddag waarvoor ouders aparte opvang moeten regelen.

Volgens de Sociaal-Economische Raad het model van de toekomst. Toch blijft het 'vijf-gelijke-dagen-model' voorlopig achter op het continurooster. Eén op de elf scholen werkt komend schooljaar op deze manier, aldus DUO Onderwijsonderzoek.

De effecten van dit rooster worden in opdracht van het ministerie van onderwijs gevolgd door Regioplan. Dat bureau concludeerde eind vorig jaar dat zo'n rooster voor meer rust op school zorgt en voor efficiëntere werkdagen voor docenten. Grootste nadeel zijn de korte pauzes: leerkrachten hebben nog nauwelijks tijd om te ontspannen en ouders vinden dat hun kind wel erg snel moet eten. Diezelfde ouders geven wel aan dat ze met zo'n rooster zorg en werk beter te kunnen combineren. Kinderopvangorganisaties waren positief: zij kunnen makkelijker personeel vinden voor een lange opvangmiddag, dan voor de korte tijd. Daar staat tegenover dat ouders meer uren afnemen en dus duurder uit zijn.

Onder de pannen van zeven tot zeven
Opvang, lessen en naschoolse activiteiten op één locatie en het hele jaar open. Voor ouders misschien wel het meest ideaal, zo'n 7-tot-7-model, maar leerkrachten zijn niet enthousiast blijkt uit de enquête van onderzoeksbureau DUO. Dat vinden ze niet goed voor de kinderen, en ze vinden het zelf ook niet prettig.

Ouders vinden het prettig: school en opvang op één locatie. Beeld anp

Het flex-rooster
Flexibele lestijden, vrije dagen door de week en schuiven met vakanties. Twaalf basisscholen experimenteerden van 2011 tot 2014 met flexibele lesdagen. Ouders waren enthousiast: ze konden het rooster van hun kinderen aanpassen aan hun eigen onregelmatige werktijden.

Maar verder leverde het experiment met weinig enthousiasmerende resultaten op. Leerlingen waren trouwens meest enthousiast over de persoonlijke aandacht die zij kregen wanneer een deel van hun klasgenootjes niet op school waren. En de kwaliteit van de deelnemende scholen ging er in ieder geval niet op vooruit: volgens de onderwijsinspectie was bij alle scholen sprake was van 'tekortkomingen in het onderwijsproces', al kon geen causaal verband worden gelegd tussen de flexibele lestijden en de onderwijskwaliteit.

Aan de proef deden met name scholen mee die er niet al te best voorstonden of zelfs met sluiting werden bedreigd vanwege dalende leerlingen aantallen. Flexibele lestijden moesten het tij keren en zorgen voor beter lerende kinderen en beter onderwijs, maar dat mislukte.

Maar wanneer leert mijn kind nu het beste?
Daarover is eigenlijk bar weinig bekend. Onderzoek naar de effecten van alternatieve schoolroosters is nauwelijks voorhanden. Het blijft bij een verzameling ervaringen en evaluaties, die vooral focussen op de tevredenheid van ouders en leerkrachten en arbeidsparticipatie van ouders. Verder blijft het bij de constatering dat kortere lesdagen ruimte maken voor sportactiviteiten, hobby en speelafspraakjes.

Staatssecretaris Sander Dekker van onderwijs bezint zich momenteel op manieren om onderwijstijden beter te laten aansluiten bij deze tijd. Hij wil werkende ouders tegemoet komen en maatwerk leveren, maar niet inleveren op de kwaliteit van het onderwijs.

Wetenschappers van onderzoeksinstituut ITS van de Radboud Universiteit Nijmegen deden in opdracht van het ministerie van onderwijs een internationale literatuurstudie naar de invloed van flexibele lestijden op de kwaliteit van het onderwijs. Dat onderzoek is afgerond, maar nog niet openbaar. Of deze overzichtstudie tot nieuwe inzichten gaat leiden is overigens de vraag. Er zijn maar weinig landen die volop experimenteren met flexibele roosters.

Of leerlingen met een alternatief schoolrooster meer leren leren is niet onderzocht. Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden