FLEVELHUISJE

Pollens, de taal leeft . . en sterft, want wie gebruikt er het woord 'pollens' nog? Of 'reeds' in zinnen als 'ik voel me niet zo lekker, reeds.' De middels zijn stromannen Barend Servet en Sjef van Oekel in de jaren zeventig door Wim T. Schippers gedistribueerde modewoorden zijn een stille dood gestorven en zullen niet meer opstaan. 'Gekte' daarentegen, ook door Schippers geclaimd naar analogie van 'ziekte', doet het nog steeds volop. Maar alleen in een afgesloten groep samenstellingen: sportgekte, voetbalgekte. Niet 'koeiengekte', waar het veel omslachtiger 'gekke-koeienziekte' het heeft gehaald.

Natel, brozem, mieters - ook allemaal verdwenen. Maar wel 'groente-specialist'. Afgelopen week vroeg een enquêtrice me op straat bij welke 'groente-specialist' ik mijn groente en fruit kocht. 'Groenteboer'. Aan 'stewardess' of 'steward' kleeft om mij onbekende redenen kennelijk eveneens iets ongewensts; het moet inmiddels 'flight attendant' zijn. Ook 'geestelijk gehandicapt' is cosmetisch geopereerd, vanwege de onjuiste associatie met 'spiritualiteit'. U en ik spreken voortaan van 'verstandelijk gehandicapt'. In Amerika lopen ze met zulke operaties nog verder voor. Het is niet langer 'mentally handicapped', maar 'mentally challenged': verstandelijk uitgedaagd - of Hitler inmiddels 'morally challenged' is geworden, weet ik niet.

Maar de mooiste verdwenen woorden zijn eendagsvliegen, ze komen slechts eenmaal voor. Voor zulke woorden muntten de oude Grieken het begrip 'hapax': slechts eenmaal aangetroffen woord. Ze maken geen schijn van kans om publiek gebruik te worden. Al jaren ijver ik solo voor opname in het gangbaar Nederlands van een aantal woorden dat u niet kent, ten bewijze van het feit dat mijn onderneming tot mislukken is gedoemd. Het gaat om 'epibreren' (aangetroffen bij Carmiggelt, betekent denk ik iets van 'in zichzelf verzonken ongeduldig ergens op wachten'), 'flevelhuisje' (hapax bij Marten Toonder, voor 'elektriciteitshuisje') en 'dorpsleukje' (door Vestdijk gebruikt voor het gezicht van Anton Bruckner, betekent ongeveer 'dorpszonderling').

Het is eenzaam werk. Je moet er wat voor overhebben. Kans op succes is er niet. Toch zet ik de strijd voort. Dus als u ergens in de buurt van een flevelhuisje een dorpsleukje wat onduidelijk ziet epibreren, dan ben ik het, uw taalboer. Voor al uw verse hapaxen en vero's.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden