FLESSENPOST

Sinds oktober 1992 spitst de aarde de oren: radiotelescopen speuren de hemel af op zoek naar intelligentie elders. Hoe talrijk die is, volgt uit de formule van Drake: N = 1011 0,2 0,1 fe fl fi L/LMW Flessenpost rekent in de komende weken die formule door.

De uitzending duurde maar kort en was eigenlijk meer een gedachtenexperiment dat toevallig nog werd uitgevoerd ook. Maar de radiogolven zullen over 25 000 jaar in de sterrenhoop aankomen en heel misschien worden begrepen door een beschaving van het soort waar het SETIproject naar zoekt.

Hoe moet je beginnen zo'n boodschap te begrijpen? De onbekende levensvorm heeft het daar misschien nog moeilijker mee dan wij. Kijken ze wel plaatjes? Kijken ze wel? In ieder geval is wat ze ontvangen nog geen plaatje maar een serie signalen waarbinnen twee patronen zijn te herkennen.

Geef die patronen dan maar de eenvoudigst mogelijke namen: aan of uit, een of nul. In totaal bevat de uitzending 1 679 nullen en enen, 1 679 bits aan informatie. En dat moet na wat hoofdbrekens bij de ontvangers het eerste vermoeden van ontcijferbaarheid in deze boodschap doen wakker worden: 1 679 is niet helemaal een willekeurig getal, het is een getal dat maar op een manier ontbonden kan worden in priemgetallen. Het is het produkt van 23 en 73. Anders gezegd: je kunt 1 679 nullen en enen die je in een lange rij binnenkrijgt, rangschikken als 23 rijtjes van 73 en als 73 rijtjes van 23.

Als je dat doet terwijl je enen door witte blokjes voorstelt en nullen door zwarte (of andersom), dan krijg je een plaatje. Op de eerste manier gerangschikt lijkt het plaatje nergens naar, op de tweede manier verschijnt het mannetje of vrouwtje. Op dat moment moet de laatste twijfel verdwenen zijn: deze boodschap uit de ruimte moet van een onnatuurlijke bron afkomstig zijn en is bedoeld om informatie over te dragen! Het ontcijferen kan beginnen.

Elke kennismaking, van een strakszijn-we-verliefd-conversatie in Nederland tot het eerste contact tussen een westerling en een Amazone-Indiaan, begint met het zoeken naar gemeenschappelijkheden. Onderzoekers die zich met buitenaardse gesprekken bezighouden, hebben er voor een kennismaking tussen ons en een buitenaardse beschaving altijd maar twee kunnen bedenken: sterrenkunde en wiskunde. De grote gebeurtenissen in het heelal kunnen we allemaal zien, denken ze, en de wetten waaraan getallen en andere abstracties gehoorzamen zijn gelijk op eender welke planeet.

Het vanuit Aracibo verzonden plaatje begint dan ook met getallen. In binair schrift, want tenzij de ontvangers toevallig tien vingers hebben, zullen ze ons getallenstelsel niet gebruiken. Maar het zijn wel de getallen een tot en met tien, zodat ze zullen weten dat die voor ons wel speciaal zijn. Van rechts naar links op de bovenste regel, met de cijfertjes van boven naar beneden, staan daar dus aan het begin van de boodschap: 001,010, 011, 100, 101, 110, 111, 1 000, 1 001 en 1 010. De laatste drie getallen nemen door hun lengte een verticaal kolommetje extra in beslag. Onderaan elk getal staat telkens een wit blokje om aan te geven dat in de kolom erboven een nieuw getal begint.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden