FLESSENPOST 12

Sinds oktober 1992 spitst de aarde de oren: radiotelescopen speuren de hemel af op zoek naar intelligentie elders. Hoe talrijk die is, volgt uit de formule van Drake N = 10/11 x 0,2 x 0,1 x 0,1 x 10/-6 x fi x L/LMW. Flessenpost rekent die formule door.

Misschien dat tegen die tijd teruggegrepen wordt op het werk van Hans Freudenthal, de in 1990 overleden Nederlandse wiskundige, wereldberoemd vanwege zijn inzicht in de didactiek van de wiskunde. Veel minder bekend is, dat Freudenthal in 1960 een boek publiceerde onder de titel Lincos, design of a language for cosmic intercourse. Op het eerste gezicht lijkt het door een andere Freudenthal geschreven, zo stampvol staat het met onbegrijpelijke regeltjes, een mengeling van algebraische tekens en afgekort Latijn. Maar in werkelijkheid gaat het hier om wat de meesterproef zou moeten zijn van elke didacticus: het leren van iets aan iemand die bijna niets weet.

De wederpartij in dat veraf gelegen planetenstelsel heeft misschien geen handen en kent misschien geen bomen. Een begin vinden voor de communicatie is dan ook hondsmoeilijk. Ouders staan voor hetzelfde probleem als ze een kind praten moeten leren, maar die kunnen tenminste nog allerlei dingen aanwijzen en telkens zeggen hoe het heet. Gesprekspartners op interstellaire afstand kun je niets aanwijzen, want je hebt niets gemeen.

Op een ding na, gelukkig. De enige vooronderstelling die Freudenthal maakt bij het ontwerp van zijn taal, is dat de gesprekspartner intelligent is en op eigen houtje de overal geldige wiskunde heeft ontdekt. Zijn Lincos (wat staat voor lingua cosmica) is deels een voortzetting van pogingen die in het verleden wel eens zijn ondernomen door wiskundigen om de gewone mensentaal te vervangen door de symbolen van de wiskundige logica.

Onze eerste uitzending in Lincos zal een les zijn. Antwoorden heeft het meeste zin als de hele cursus is doorlopen, want dan kent de luisteraar Lincos en kan hij converseren over wiskunde, tijd, gedrag, natuurkundige verschijnselen en eigenlijk alles wat er onder de zon is - of onder een andere ster.

Lincos maakt Freudenthal tot de Baron van Munchhausen van de taal. De haren waaraan hij zich uit het moeras tilt zijn de gewone getallen. Het is niet moeilijk om die op een voor iedereen begrijpelijke manier te coderen in de piepjes van een radio-uitzending. Een piepje is '1', twee piepjes is '2' en zo verder. Op dit moment is het al heel handig om een speciaal woord in te voeren, een of andere combinatie van piepjes, dat 'en zo verder' betekent. De uitzending zal het nog vaak gebruiken.

Op dezelfde manier kun je ook wiskundige symbolen invoeren. Een teken voor 'groter dan' bij voorbeeld. Als je een paar keer uitdrukkingen als '2 groter dan 1' en '7 groter dan 4' overseint plus het woord 'en zo verder', begrijpt de overkant de bedoeling al gauw.

En sneller dan je denkt komen er zo woorden bij. Bij voorbeeld: nadat de betekenis van 'groter dan' vaststaat, sein je voor de grap een keer '1 groter dan 4' over, met een nieuw teken erna, en '4 groter dan 1' met weer een ander teken. En de andere kant zal die tekens begrijpen: 'goed' en 'fout'! Binnen de kortste keren heeft Freudenthal zo een conversatie over De Waarheid op gang.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden