Flats slopen uit minachting voor verleden

Onder de Duinvilla's in Den Helder is een belangrijk stuk verleden en gemeenschapsleven begraven. Sloop van naoorlogse flats is jammer: het miskent de waarde van het oude.

Er worden te veel goedkope woningen gesloopt, zegt de Delftse hoogleraar André Thomson (Trouw, 27 augustus). Op termijn zal er daarom een tekort aan goedkope huurwoningen ontstaan. De corporaties onderbouwen deze ingrepen door te wijzen op de overdaad aan dergelijke woningen in de betreffende wijken: er is meer diversiteit in de wijk gewenst.

Een van de oorzaken van de afbraak is, denk ik, een gebrek aan besef waar men mee bezig is, miskenning van de verborgen kwaliteiten van de naoorlogse woonwijken.

Een mooi voorbeeld van het probleem waar Thomson op doelt was te vinden in Trouw van 17 augustus. Vierhonderd verpauperde flats in de Deltabuurt van Den Helder zijn afgebroken om plaats te maken voor luxe bungalows in een kunstmatig duinlandschap. Sloop-nieuwbouw in vaktermen. Het lijkt inderdaad logisch. In veel gevallen gaat dit ten kosten van het aantal woningen. Zo ook hier: er werden 400 flatwoningen gesloopt en er kwamen 130 luxe woningen voor terug. Het Duinpark in Den Helder staat met deze aanpak model voor veel van de huidige stadsvernieuwingsprojecten. Hoe logisch de aanpak ook lijkt, het getuigt van minachting voor het bestaande en verlegenheid in de omgang met de reële problemen.

Natuurlijk, het probleem waar deze wijken mee te kampen hebben is niet met een paar likjes verf in vrolijke kleuren op te lossen. Voordat de gewenste koopkrachtige bewoners zich zullen melden, zal het imago van de wijk drastisch moeten veranderen.

De realisatie van woningen in een unieke landschappelijke setting, zal zeker de nieuwe doelgroep bereiken. Dat blijkt wel uit de verkopen. Maar daarmee is het probleem van de wijk niet opgelost. Er ontstaat nu eerder een enclave dure woningen tussen de oude, goedkope flats, een bizar eiland met een wezensvreemde structuur, tussen de heldere stedenbouwkundige structuren uit vervlogen jaren.

Het is een ingreep die niet geworteld is in de wijk, een ingreep die de wijk van buitenaf 'goed' wil maken. Ze richt zich op bewoners van elders en biedt daarom niet tot nauwelijks kansen voor de huidige bewoners. Het effect van de ingreep voor de wijk is daarom te betwijfelen.

Vergelijkbare situaties tonen aan dat de gewenste mix van luxe en sobere, dure en goedkope, grote en kleine woningen nu juist wél gerealiseerd zou kunnen worden in de casco's van de bestaande flats. 'Rehabilitatie' van het bestaande, heet dat met een mooie term. Juist door gericht te slopen en bij te bouwen, garages en bergingen op een andere manier op te lossen, muren door te breken, woningen te splitsen, ontsluitingen toe te voegen, verdiepingen bij te bouwen of juist eraf te slopen en het openbare gebied te herinrichten, kan een heel prettige woonwijk ontstaan, die recht doet aan de geschiedenis van de plek. De houding van de ontwerper in Den Helder ten opzichte van 'het bestaande', en de uitspraak van de projectleider dat 'opknappen geen zin had', doen dan ook geen recht aan de wijk. Ze kiezen voor de gemakkelijkste weg. Een imagoverandering is het makkelijkst te realiseren als je met een schone lei kan beginnen. Waarom moeite doen om de probleemflats te behouden? Waarom moeite doen om de stedenbouwkundige setting als een gegeven te beschouwen dat verder vervolmaakt kan worden? Waarom het bestaande tegen hoge kosten behouden, terwijl sloop-nieuwbouw vaak goedkoper is? Deze houding is echter een blijk van minachting voor dat wat er is en tegelijk een fundamenteel gebrek aan inzicht in de kansen die zich in dergelijke wijken voordoen om binnen de bestaande stedenbouwkundige en architectonische structuren de gewenste diversiteit te realiseren zonder de sociale structuren te verstoren. Dat laatste is misschien nog wel het belangrijkst. Vele huishoudens hebben in de wijk gewoond, hebben er hun levens geleefd, hebben er hun vorming gehad, cruciale momenten meegemaakt, hebben hun familie, vrienden en kennissen om de hoek wonen en hun herinnering op straat liggen. Het bestaande moeten we zien als een document waar al deze dingen in opgesloten zijn. In Den Helder wordt dit alles onder een dikke laag kunstduin verstopt. Ik denk niet dat de planners snappen wat dit betekent. Met een aanpak als het 'Duinpark' wissen we radicaal ons verleden uit, want de wijken waar wij op dit moment moeite mee hebben, zijn net zo goed cultureel erfgoed als, noem een dwarsstraat, de Amsterdamse grachtengordel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden