Fixatie op de grote stad schaadt de provincie

ruimtelijke ordening De politiek moet meer oog hebben voor de nog altijd groeiende ongelijkheid tussen Nederlandse regio's, met name tussen de Randstad en 'de provincie', vinden Jorn Koelemaij en Barend Wind.

BAREND WIND SOCIOLOOGTILBURG UNIVERSITYJORN KOELEMAIJGEOGRAAF en UNIVERSITEIT GENT

De Amsterdamse woningmarkt is de afgelopen jaren geëxplodeerd. Koopwoningen binnen de ringweg A10 worden binnen een dag voor duizenden euro's boven de vraagprijs verkocht en voor nieuw opgeleverde studio's van dertig vierkante meter in Noord durft men inmiddels 1350 euro huur per maand te vragen.

De magnetische werking van onze hoofdstad past binnen een internationale trend. In veel landen om ons heen zijn soortgelijke tendensen waar te nemen. Enerzijds is dit het gevolg van een economische omwenteling. De industrie is grotendeels verdwenen en de hoogwaardige dienstensector heeft haar plaats ingenomen. De moderne, 'creatieve' stedelijke werknemer moet in de nabijheid van vele gelijkgestemden verkeren om, werkend in hippe koffiebars, tot innovatie te komen.

Om de internationale concurrentiepositie te handhaven, strijden onze grote steden om internationale kenniswerkers en bedrijven. Kosten noch moeite worden gespaard om de stad zo aantrekkelijk mogelijk te profileren, in de hoop hoog te eindigen in de jaarlijkse global city rankings van consultancyfirma's als A.T. Kearney.

undefined

Ongelijkheid

Dat steden dynamische plaatsen zijn waar sociaal-ruimtelijke ontwikkelingen zich in rap tempo kunnen voltrekken, is niets nieuws. Wat nog weleens vergeten wordt, is dat dergelijke veranderingen wel degelijk het gevolg zijn van politieke keuzes. Gedurende de gehele regeerperiode van Rutte, heeft de rijksoverheid vol ingezet op versterken van de economische groei in de reeds meest succesvolle gebieden. Dit beleid krijgt bijval van de Amsterdamse planoloog Zef Hemel die, ook in deze krant, pleit voor meer metropoolvorming en meer lokale autonomie.

De keerzijde hiervan is, zoals recent onderzoek aantoont, dat de ruimtelijke ongelijkheid de laatste jaren toeneemt. Dit is niet alleen het geval binnen grote steden, maar juist ook tussen regio's. Veel middelgrote steden in Nederland hebben momenteel te kampen met leegstand, vergrijzing, werkloosheid, en het wegtrekken van voorzieningen en jonge hoogopgeleiden. Waar in de nota's ruimtelijke ordening in de jaren zestig en zeventig nog volop werd ingezet op ruimtelijk spreidingsbeleid, hebben de afgelopen kabinetten de middelgrote steden buiten de Randstad vergeten.

In hun verkiezingsprogramma's zijn de meeste grote politieke partijen bovendien niet of nauwelijks te betrappen op een ruimtelijke visie voor ons land.

De steun voor succesvolle steden wordt vaak verdedigd met het argument dat 'de periferie' indirect meeprofiteert van de economische groei in de metropool. De wetenschappelijke literatuur over dit thema laat echter zien dat dit zelden het geval is.

Waarschijnlijker is dat de leefbaarheid in veel grensregio's verder terugloopt en dat toekomstige generaties kinderen daar minder levenskansen krijgen dan elders in het land. Dit werkt zowel sociaal-ruimtelijke homogenisering als regionale ongelijkheid in de hand. Vanuit dit perspectief is de geografie van de populistische proteststem, vanuit de elitaire Amsterdamse bubbel veelal gadegeslagen met ergernis en onbegrip, helemaal niet zo onlogisch.

undefined

Antwoord

In Groot-Brittannië en de Verenigde Staten, waar de neoliberale wind sinds de jaren tachtig nog steviger waait dan bij ons, was het dan ook vooral de achtergestelde bevolking in de gemarginaliseerde periferie die voor Brexit en Trump hebben gestemd.

De fixatie op het in de etalage zetten van de grote stad heeft ongewenste gevolgen voor 'de provincie'. Op termijn kan deze zorgwekkende ontwikkeling serieuze consequenties hebben.

In de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen moeten partijleiders zich uitspreken over de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland. Kiezen ze voor versterken van de hoofdstad of zetten ze in op de kracht van het Nederlandse stedennetwerk en stimuleren ze ook de leefbaarheid buiten Amsterdam? De 10 miljoen potentiële proteststemmers uit 'de provincie' hebben recht op een antwoord.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden